กลไกการออกฤทธิ์ของวัคซีนป้องกันพิษสุนัขบ้า: ทำงานอย่างไรในร่างกายเรา

วัคซีนพิษสุนัขบ้าทำงานอย่างไรให้ร่างกายเรารู้จักเชื้อโรค

เวลาที่คนไข้ถูกสุนัขหรือแมวกัดแล้วต้องมาฉีดวัคซีน หลายคนมักถามหมอว่าฉีดเข้าไปแล้วมันไปสู้กับเชื้อไวรัสได้อย่างไร จริงๆ แล้วกลไกการออกฤทธิ์ของวัคซีนป้องกันพิษสุนัขบ้าไม่ใช่การไปฆ่าเชื้อไวรัสโดยตรง แต่เป็นการส่งสัญญาณบอกให้ภูมิคุ้มกันของเราเตรียมตัวให้พร้อมครับ

เมื่อวัคซีนถูกฉีดเข้าสู่กล้ามเนื้อ ร่างกายจะรับรู้ว่ามีสิ่งแปลกปลอมเข้ามา ซึ่งในวัคซีนจะมีส่วนประกอบของเชื้อที่ถูกทำให้อ่อนกำลังลงหรือตายแล้ว ซึ่งไม่สามารถทำให้เราป่วยได้ แต่เจ้าเชื้อตัวนี้จะมีรูปร่างหน้าตาเหมือนเชื้อพิษสุนัขบ้าของจริงเป๊ะๆ ทำให้ระบบภูมิคุ้มกันเข้าใจผิดว่าถูกบุกรุก จึงเริ่มส่งกองทัพเม็ดเลือดขาวออกมาจดจำลักษณะของมันและสร้างภูมิต้านทานเฉพาะทางขึ้นมา

ช่วงเวลาหลังฉีดวัคซีน: ร่างกายเริ่มสร้างเกราะป้องกัน

หลายคนกังวลว่าฉีดเข็มแรกแล้วจะปลอดภัยเลยไหม คำตอบคือเราต้องให้เวลาร่างกายครับ ในช่วง 1-2 สัปดาห์แรกหลังฉีดวัคซีน ร่างกายจะอยู่ในช่วงฝึกซ้อมและเรียนรู้ ภูมิคุ้มกันจะเริ่มผลิตสิ่งที่เรียกว่าแอนติบอดีขึ้นมาจำนวนมาก ซึ่งแอนติบอดีเหล่านี้เปรียบเสมือนทหารตัวจิ๋วที่รอลาดตระเวนอยู่ในกระแสเลือด

หากในอนาคตมีเชื้อไวรัสพิษสุนัขบ้าตัวจริงเล็ดลอดเข้ามาผ่านแผลกัด ทหารเหล่านี้จะจำหน้าค่าตาเชื้อร้ายได้ทันทีและเข้าจู่โจมทำลายก่อนที่เชื้อจะเดินทางไปถึงระบบประสาทส่วนกลาง ซึ่งเป็นจุดที่อันตรายที่สุด

ทำไมต้องฉีดหลายเข็มตามนัดเป๊ะๆ

เหตุผลที่หมอต้องนัดมาฉีดซ้ำๆ ตามตาราง ไม่ใช่เพราะวัคซีนเข็มเดียวไม่ดี แต่เป็นเพราะการฉีดกระตุ้นจะช่วยให้ร่างกายจดจำเชื้อโรคได้แม่นยำขึ้นและมีระดับภูมิคุ้มกันที่สูงพอจนอยู่ได้นาน การฉีดตามนัดจึงเหมือนการย้ำเตือนให้ภูมิคุ้มกันทำงานได้เต็มประสิทธิภาพมากที่สุดครับ

อาการข้างเคียงที่อาจเจอได้หลังฉีดวัคซีน

เป็นเรื่องปกติที่หลังฉีดวัคซีนแล้วจะรู้สึกปวดตึงบริเวณที่ฉีด บางคนอาจมีไข้ต่ำๆ หรือรู้สึกอ่อนเพลียเล็กน้อย ซึ่งเป็นสัญญาณบ่งบอกว่าระบบภูมิคุ้มกันกำลังทำงานอยู่ หากมีอาการปวด สามารถประคบเย็นเบาๆ ในช่วง 24 ชั่วโมงแรกเพื่อลดอาการบวมตึงได้ หรือทานยาพาราเซตามอลเพื่อบรรเทาอาการไข้ได้เช่นกันครับ

อาการแบบไหนหลังฉีดวัคซีน ที่ต้องรีบไปพบแพทย์ทันที

แม้ผลข้างเคียงเล็กน้อยจะเป็นเรื่องปกติ แต่ถ้ามีอาการผิดปกติที่รุนแรงกว่านั้น ก็ไม่ควรนิ่งนอนใจ โดยเฉพาะอาการแพ้วัคซีนรุนแรง เช่น

• มีผื่นคันขึ้นตามตัวอย่างรวดเร็ว
• หายใจหอบเหนื่อยหรือแน่นหน้าอก
• ใบหน้า ริมฝีปาก หรือลิ้นบวมโต
• เป็นลมหมดสติหรือวิงเวียนศีรษะอย่างรุนแรง

หากเกิดอาการเหล่านี้หลังจากเพิ่งฉีดวัคซีน แนะนำให้รีบไปพบแพทย์ที่สถานพยาบาลใกล้ที่สุดทันที เพื่อทำการประเมินและดูแลรักษาอย่างใกล้ชิดครับ