ตื่นมาตาแฉะ เคืองตา เหมือนมีฝุ่นเข้าตา: แยกให้ออกระหว่างโรคตาแดงจากไวรัสและแบคทีเรีย

ตื่นมาแล้วลืมตาไม่ขึ้น อาการแบบนี้ใช่โรคตาแดงจากการติดเชื้อไวรัสหรือแบคทีเรีย หรือเปล่า

ช่วงนี้คนไข้เดินเข้าคลินิกมาด้วยอาการตาแดงเคืองตากันเยอะมาก บางคนตื่นเช้ามาแล้วตกใจเพราะเปลือกตาติดกัน ลืมตาแทบไม่ขึ้น มีขี้ตาเขียวๆ เต็มไปหมด หรือบางคนตาแดงก่ำ น้ำตาไหลพรากสู้แสงไม่ได้ หมอเลยอยากชวนมาทำความเข้าใจโรคตาแดงกันให้ชัดเจนขึ้น ว่าตกลงแล้วอาการที่เรากำลังเผชิญอยู่นั้นมาจากเชื้อไวรัสหรือแบคทีเรียกันแน่ เพราะการรักษาและการดูแลตัวเองต่างกันพอสมควร

วิธีสังเกตความต่าง: ตาแดงจากไวรัส กับ แบคทีเรีย ดูอย่างไรดี?

เวลาคนไข้มาหาหมอ สิ่งแรกที่หมอจะถามและตรวจดูคือลักษณะของอาการและขี้ตา เพราะเจ้านี่แหละคือเบาะแสสำคัญที่ช่วยบอกว่าเราติดเชื้อจากอะไร

ตาแดงจากไวรัส: น้ำตาใสๆ ไหลเยอะ เคืองตา และมักติดกันทั้งบ้าน

ถ้าตัวการคือไวรัส (ซึ่งส่วนใหญ่เป็นกลุ่มเดียวกับหวัด) อาการเด่นชัดคือ ตาจะแดงก่ำเหมือนคนนอนไม่พอ แต่น้ำตาจะใสและไหลเยอะมาก รู้สึกเหมือนมีทรายอยู่ในตา สู้แสงแดดหรือแสงไฟไม่ค่อยไหว มักจะเริ่มเป็นที่ตาข้างหนึ่งก่อน แล้วอีกสักสองสามวันจะลามไปอีกข้างแถมช่วงนี้ถ้าใครเป็นหวัด เจ็บคอร่วมด้วย มีโอกาสสูงมากที่จะเป็นตาแดงจากไวรัส เพราะเชื้อโรคจากทางเดินหายใจมันพาตัวเองมาเข้าตาได้ง่ายๆ

ตาแดงจากแบคทีเรีย: ขี้ตาขียวข้น ลืมตาแทบไม่ขึ้นตอนเช้า

แต่ถ้าตื่นเช้ามาแล้วพบว่าเปลือกตาติดกันหนึบ ลืมตาไม่ขึ้นเพราะมีขี้ตาข้นๆ สีเหลืองหรือสีเขียวเต็มไปหมด อันนี้มักจะมาจากแบคทีเรียครับ ตาจะแดงจัดและระคายเคืองไม่แพ้กัน แต่ความต่างที่ชัดเจนคือเรื่องของขี้ตาที่มีความเหนียวข้นและมีปริมาณมากกว่าแบบไวรัสอย่างเห็นได้ชัด

โรคนี้ติดต่อกันง่ายแค่ไหน และแพร่เชื้อทางไหนบ้าง?

หมอต้องบอกเลยว่าโรคตาแดงทั้งสองแบบนี้ติดต่อง่ายมากๆ โดยเฉพาะเชื้อไวรัสที่ระบาดกันตามโรงเรียนหรือที่ทำงานได้รวดเร็ว เพราะเชื้อโรคติดอยู่ตามมือ ลูกบิดประตู ราวบันได หรือสิ่งของที่เราใช้ร่วมกัน พอเราเอามือไปจับแล้วเผลอขยี้ตา เชื้อโรคก็เข้าสู่ตาเราเรียบร้อย การป้องกันที่ดีที่สุดคือการล้างมือบ่อยๆ และพยายามเตือนตัวเองไม่ให้เอามือขยี้ตาเด็ดขาด

การดูแลรักษาตัวเองเบื้องต้นที่บ้านเมื่อเริ่มมีอาการ

เมื่อเริ่มมีอาการตาแดง สิ่งที่ทำได้ทันทีก่อนมาพบแพทย์คือการประคบเย็นเพื่อช่วยลดอาการบวมและเคืองตา หมอแนะนำให้ใช้ผ้าสะอาดหรือแผ่นเจลเย็นประคบเบาๆ บริเวณรอบดวงตาวันละหลายๆ ครั้ง งดใส่คอนแทคเลนส์เด็ดขาดจนกว่าตาจะหายสนิท และควรพักการใช้งานหน้าจอคอมพิวเตอร์หรือโทรศัพท์มือถือ เพื่อไม่ให้ดวงตาทำงานหนักเกินไปในช่วงที่กำลังอักเสบ

ยาหยอดตาจำเป็นไหม และควรใช้อย่างไรให้ปลอดภัย?

ตรงนี้สำคัญมากครับ คนไข้หลายคนชอบไปร้านขายยาแล้วซื้อยาหยอดตามาใช้เอง ซึ่งบางครั้งอาจได้ยาที่มีส่วนผสมของสเตียรอยด์โดยไม่รู้ตัว ถ้าใช้ผิดวิธีอาจเกิดอันตรายถึงขั้นกระจกตาเป็นแผลได้

• ถ้าเป็นไวรัส: ส่วนใหญ่จะหายได้เองตามธรรมชาติเหมือนโรคหวัด ใช้เวลาประมาณหนึ่งถึงสองสัปดาห์ การรักษาจึงเป็นการรักษาตามอาการ เช่น ให้ยาหยอดตาน้ำตาเทียมเพื่อลดความระคายเคือง
• ถ้าเป็นแบคทีเรีย: หมอจะพิจารณาให้ยาหยอดตาหรือป้ายตากลุ่มยาปฏิชีวนะ ซึ่งต้องใช้ให้ครบตามที่หมอสั่งแม้ว่าอาการจะดีขึ้นแล้วก็ตาม เพื่อป้องกันไม่ให้เชื้อดื้อยา

สัญญาณเตือนแบบไหนที่ควรมาพบแพทย์ทันทีไม่ต้องรอ

แม้ว่าโรคตาแดงส่วนใหญ่จะหายได้เอง แต่มีบางอาการที่ปล่อยไว้ไม่ได้และต้องรีบมาพบจักษุแพทย์ทันที ถ้าหากมีอาการปวดตารุนแรงมาก ตามัวลงอย่างเห็นได้ชัด มองเห็นแสงไฟเป็นวงรอบ หรือสู้แสงไม่ไหวเลยแม้แต่น้อย อาการเหล่านี้อาจไม่ใช่แค่ตาแดงธรรมดา แต่อาจมีการอักเสบที่ลึกถึงกระจกตาซึ่งต้องได้รับการดูแลจากแพทย์อย่างใกล้ชิด