เกณฑ์มาตรฐานปริมาณธาตุเหล็กที่ทารกควรได้รับในแต่ละช่วงวัย

ลูกน้อยกินนมเก่ง ทำไมคุณหมอยังทักเรื่องธาตุเหล็ก?

เวลาคุณพ่อคุณแม่พาเจ้าตัวเล็กมาตรวจพัฒนาการที่คลินิก คำถามหนึ่งที่หมอมักจะได้ยินบ่อยคือ ลูกกินนมเก่ง น้ำหนักขึ้นดี ทำไมยังต้องกังวลเรื่องธาตุเหล็กอีก เรื่องนี้มีที่มาที่ไปครับ เพราะช่วงขวบปีแรกเป็นช่วงที่สมองและร่างกายของเด็กเติบโตเร็วมาก ธาตุเหล็กคือวัตถุดิบสำคัญในการสร้างเม็ดเลือดแดงเพื่อไปหล่อเลี้ยงสมอง หากร่างกายขาดสารอาหารตัวนี้ไป อาจส่งผลต่อพัฒนาการสมองและการเรียนรู้ในระยะยาวได้แบบที่เราคาดไม่ถึง

คลังแสงธาตุเหล็กที่แม่ส่งต่อให้หมดลงตอนไหน?

ทารกที่คลอดครบกำหนดจะมีทุนเดิมติดตัวมาด้วย นั่นคือธาตุเหล็กที่สะสมไว้ตั้งแต่ตอนอยู่ในครรภ์แม่ ซึ่งคลังแสงนี้จะค่อยๆ ถูกใช้ไปจนกระทั่งลูกอายุประมาณ 4 ถึง 6 เดือน หลังจากนั้นปริมาณธาตุเหล็กสำรองจะเริ่มพร่องลงอย่างเห็นได้ชัด นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมทารกกินนมแม่อย่างเดียวในช่วง 6 เดือนแรก จึงต้องเริ่มได้รับธาตุเหล็กเสริม หรือเมื่อถึงวัยเริ่มอาหารเสริม คุณหมอถึงเน้นย้ำนักหนาว่าต้องเลือกอาหารที่มีธาตุเหล็กสูงให้ลูกกิน

ตัวเลขที่ต้องรู้: ลูกแต่ละวัยต้องการธาตุเหล็กเท่าไหร่?

เพื่อให้เห็นภาพชัดเจนว่าเกณฑ์มาตรฐานปริมาณธาตุเหล็กที่เด็กแต่ละช่วงวัยควรได้รับมีมากน้อยแค่ไหน หมอขอสรุปตัวเลขตามคำแนะนำทางการแพทย์สากล เพื่อให้คุณพ่อคุณแม่นำไปปรับใช้ในการดูแลลูกน้อยที่บ้านครับ

ช่วงวัยแรกเกิดถึง 6 เดือน: พึ่งพาเสบียงเดิมและนมแม่

ในช่วงนี้ทารกต้องการธาตุเหล็กค่อนข้างน้อย ประมาณ 0.27 มิลลิกรัมต่อวัน เนื่องจากยังมีธาตุเหล็กสำรองที่ได้รับจากแม่ตั้งแต่อยู่ในท้อง สำหรับเด็กที่กินนมแม่ล้วน นมแม่จะมีปริมาณธาตุเหล็กที่ถึงแม้จะไม่มาก แต่ดูดซึมไปใช้ได้ดีเยี่ยม ส่วนเด็กที่กินนมผง สูตรนมส่วนใหญ่จะมีการเสริมธาตุเหล็กไว้อยู่แล้ว จึงมักไม่ค่อยพบปัญหาการขาดธาตุเหล็กในช่วงนี้

ช่วงวัย 7 ถึง 12 เดือน: ช่วงเวลาสำคัญที่ความต้องการพุ่งสูงปรี๊ด

พอเข้าช่วงครึ่งปีหลัง ความต้องการธาตุเหล็กของลูกจะกระโดดขึ้นมาสูงถึง 11 มิลลิกรัมต่อวัน ซึ่งเป็นตัวเลขที่สูงมากเมื่อเทียบกับน้ำหนักตัว เนื่องจากสมองและเม็ดเลือดแดงกำลังขยายตัวอย่างรวดเร็ว นมแม่อย่างเดียวเริ่มไม่พอต่อความต้องการแล้ว จึงเป็นที่มาว่าทำไมเด็กอายุ 6 เดือนขึ้นไปจึงต้องกินอาหารตามวัยควบคู่ไปกับการกินนม โดยต้องเน้นอาหารบดที่มีธาตุเหล็กสูง เช่น ตับ ไข่แดง หรือเนื้อสัตว์บดละเอียด

ช่วงวัย 1 ถึง 3 ขวบ: วัยสำรวจโลกกว้างที่ต้องบำรุงเลือดต่อเนื่อง

เมื่อลูกอายุเข้าข่ายวัยเตาะแตะ ความต้องการธาตุเหล็กจะลดลงมาอยู่ที่ประมาณ 7 มิลลิกรัมต่อวัน แม้จะลดลงจากช่วงขวบปีแรก แต่ก็ยังถือว่าสูงเมื่อเทียบกับเด็กโตหรือผู้ใหญ่ ช่วงนี้เด็กๆ เริ่มเลือกกินและกินยากขึ้น คุณพ่อคุณแม่หลายท่านอาจปวดหัว เพราะถ้ารับประทานอาหารไม่หลากหลาย ก็เสี่ยงที่จะเกิดภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็กได้ง่ายเช่นกัน

สัญญาณเตือนแบบไหนที่บอกว่าลูกอาจได้ธาตุเหล็กไม่พอ?

ภาวะขาดธาตุเหล็กในเด็กระยะแรกมักไม่มีอาการแสดงที่ชัดเจน จนกว่าจะเริ่มมีภาวะซีดเกิดขึ้น อาการที่สังเกตได้ง่ายมีดังนี้

• ผิวพรรณซีดเซียว ริมฝีปากและเล็บดูไม่ค่อยมีเลือดฝาด
• เหนื่อยง่าย งอแงผิดปกติ หรือดูอ่อนเพลียไม่มีแรงเล่น
• พัฒนาการช้ากว่าเกณฑ์ที่ควรจะเป็น
• เด็กบางคนอาจมีความอยากกินของแปลกๆ เช่น ดิน น้ำแข็ง หรือกระดาษ

วิธีเลือกอาหารเสริมธาตุเหล็กและเมนูติดครัวที่ลูกรัก

การป้องกันที่ดีที่สุดคือการเลือกวัตถุดิบอาหารให้ถูกประเภท สำหรับเด็กเริ่มกินอาหารเสริม คุณแม่ควรเลือกเนื้อสัตว์สีแดง ปลา ไข่แดง และผักใบเขียวเข้มมาปรุงอาหารให้ลูก หากตรวจพบว่าลูกมีความเสี่ยงสูง เช่น คลอดก่อนกำหนด หรือแม่มีภาวะซีดตอนตั้งครรภ์ คุณหมออาจพิจารณาให้วิตามินธาตุเหล็กชนิดหยดเสริม ซึ่งควรใช้อย่างเคร่งครัดตามคำแนะนำของแพทย์ ห้ามซื้อให้เด็กกินเองตามอำเภอใจเพราะอาจได้รับปริมาณที่เกินพอดี