แบกน้ำหนักเกินส่งผลอย่างไรต่อข้อเข่า? เรื่องใกล้ตัวที่คนไข้มักมองข้าม

ทำไมคนน้ำหนักเยอะถึงมักมีปัญหาปวดเข่า

เวลาตรวจคนไข้ในคลินิก หมอมักจะเจอคำถามบ่อยๆ ว่าทำไมแค่เดินเหินนิดหน่อยก็ปวดเข่าแล้ว ความจริงแล้วข้อเข่าของเราเปรียบเสมือนโช้คอัพของรถยนต์ที่มีหน้าที่รองรับน้ำหนักตัวทั้งหมดในทุกย่างก้าว โดยเฉพาะเวลาที่เราก้าวเดินหรือขึ้นลงบันได แรงกดที่กระทำต่อข้อเข่าอาจสูงถึง 3 ถึง 5 เท่าของน้ำหนักตัว ยิ่งน้ำหนักตัวเกินเกณฑ์มากเท่าไหร่ ข้อเข่าก็ยิ่งต้องรับภาระหนักมากขึ้นเท่านั้นจนนำไปสู่ภาวะข้อเข่าเสื่อมก่อนวัยอันควร

กลไกที่น้ำหนักตัวทำร้ายผิวข้อเข่า

ภายในข้อเข่าของเรามีกระดูกอ่อนที่ทำหน้าที่เป็นเบาะรองนุ่มๆ เพื่อป้องกันไม่ให้กระดูกสองชิ้นมาเสียดสีกัน เมื่อเรามีภาวะน้ำหนักตัวเกินและโรคอ้วน แรงกดทับที่มหาศาลจะทำให้กระดูกอ่อนเหล่านี้สึกหรอเร็วขึ้น นอกจากนี้ เซลล์ไขมันส่วนเกินยังส่งผลเสียต่อร่างกายมากกว่าแค่เรื่องความอ้วน เพราะไขมันเหล่านี้ผลิตสารอักเสบที่ลอยอยู่ในกระแสเลือด ซึ่งสารดังกล่าวสามารถเข้าไปกระตุ้นให้เกิดการอักเสบภายในข้อเข่าโดยตรง ทำให้คนไข้รู้สึกปวด บวม และขยับเข่าได้ลำบากกว่าคนที่มีน้ำหนักตัวปกติ

สัญญาณเตือนว่าข้อเข่าเริ่มรับมือไม่ไหว

• รู้สึกปวดแปลบหรือปวดตื้อๆ ที่เข่าหลังจากเดินนานๆ หรือขึ้นลงบันได
• มีเสียงดัง ก๊อบแก๊บ ในเข่าเวลาเปลี่ยนท่าทาง
• เข่าเริ่มฝืดตึง โดยเฉพาะในช่วงเช้าหลังตื่นนอนหรือนั่งท่าเดิมนานๆ
• อาการบวมที่สังเกตเห็นได้ชัดหลังจากทำกิจกรรมที่ต้องใช้เข่าหนัก

เปลี่ยนพฤติกรรมวันนี้ เพื่อยืดอายุการใช้งานของข้อเข่า

ข่าวดีคือเราสามารถลดความเสี่ยงหรือชะลอความเสื่อมของข้อเข่าได้ด้วยการปรับเปลี่ยนวิถีชีวิต การลดน้ำหนักเพียงเล็กน้อยก็ส่งผลมหาศาลต่อข้อเข่า หากลดน้ำหนักได้ 1 กิโลกรัม แรงกดที่ข้อเข่าจะลดลงได้ถึง 4 กิโลกรัมต่อก้าว สิ่งที่หมออยากแนะนำให้เริ่มทำคือการปรับอาหารและออกกำลังกายที่ถนอมเข่า เช่น การว่ายน้ำ การปั่นจักรยาน หรือการเดินในน้ำ ซึ่งช่วยเผาผลาญไขมันโดยไม่เพิ่มแรงกระแทกให้กับข้อเข่า

เมื่อไหร่ที่ควรปรึกษาหมอเพื่อรักษาอย่างจริงจัง

หากเริ่มรู้สึกว่าความปวดรบกวนการใช้ชีวิตประจำวัน เช่น เดินไปตลาดไม่ไหว หรือนอนหลับไม่สนิทเพราะปวดเข่า อย่าปล่อยทิ้งไว้จนเดินผิดจังหวะจนเสียบุคลิก เพราะนั่นจะส่งผลกระทบต่อกระดูกสะโพกและกระดูกสันหลังตามมา การมาพบแพทย์เพื่อตรวจประเมินความเสื่อมและวางแผนการรักษา ไม่ว่าจะเป็นการทำกายภาพบำบัด การใช้ยา หรือการควบคุมน้ำหนักอย่างเป็นระบบ จะช่วยให้เรากลับมามีคุณภาพชีวิตที่ดีและเคลื่อนไหวได้อย่างอิสระอีกครั้ง