แบกน้ำหนักเกิน...ทำไมเข่าถึงพังเร็วกว่าที่คิด

ทำไมน้ำหนักตัวที่เพิ่มขึ้นถึงกลายเป็นศัตรูตัวฉกาจของเข่า

เวลาที่หมอตรวจคนไข้ที่มีปัญหาปวดเข่า หมอมักจะเจอโจทย์เรื่องน้ำหนักตัวเข้ามาเกี่ยวข้องอยู่เสมอ หลายคนอาจมองว่าเข่าก็แค่ข้อต่อหนึ่งในร่างกาย แต่ความจริงแล้วเข่าคือด่านหน้าของทุกย่างก้าว ลองจินตนาการว่าร่างกายเราเหมือนสะพานที่ต้องรับแรงกระแทกตลอดเวลา เมื่อน้ำหนักตัวเกินเกณฑ์ แรงกดที่ลงไปบนข้อเข่าจะไม่ได้เพิ่มขึ้นแบบเท่าตัว แต่มันเพิ่มขึ้นเป็นทวีคูณ ยิ่งน้ำหนักเยอะ ผิวข้อเข่าที่ทำหน้าที่เป็นเบาะรองรับแรงกระแทกยิ่งสึกหรอเร็วขึ้นเท่านั้น

แรงกดมหาศาลที่ข้อเข่าต้องแบกรับในแต่ละก้าว

เวลาที่เราเดินปกติ น้ำหนักที่ลงบนข้อเข่าจะอยู่ที่ประมาณ 3 ถึง 5 เท่าของน้ำหนักตัว แต่ถ้าเราลองเดินขึ้นลงบันได หรือลุกนั่ง แรงกดนี้จะพุ่งสูงไปถึง 7 หรือ 8 เท่าของน้ำหนักตัวทันที ลองนึกภาพดูว่าถ้าคุณมีน้ำหนักเกินมาตรฐานเพียง 5 หรือ 10 กิโลกรัม ทุกครั้งที่คุณก้าวขา เข่าของคุณต้องแบกรับภาระที่เพิ่มขึ้นเป็นหลายสิบกิโลกรัมโดยไม่รู้ตัว ผลที่ตามมาคือกระดูกอ่อนที่หุ้มปลายกระดูกค่อยๆ บางลงจนเกิดการเสียดสี ซึ่งนี่คือจุดเริ่มต้นของอาการปวดเรื้อรัง

ความอ้วนไม่ได้แค่กดทับ แต่ยังสร้างอาการอักเสบในเลือด

อีกเรื่องที่คนไข้มักไม่รู้คือ ภาวะอ้วนไม่ใช่แค่เรื่องของภาระทางกายภาพเท่านั้น แต่เนื้อเยื่อไขมันส่วนเกินในร่างกายคนที่มีน้ำหนักตัวมากยังทำหน้าที่เหมือนต่อมไร้ท่อชนิดหนึ่ง มันหลั่งสารเคมีที่ก่อให้เกิดการอักเสบออกมาในกระแสเลือดตลอดเวลา สารเหล่านี้เข้าไปทำลายเนื้อเยื่อในข้อเข่าให้เสื่อมสภาพเร็วขึ้นกว่าคนที่น้ำหนักตัวปกติ นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมคนที่มีน้ำหนักตัวเกินถึงมีโอกาสเป็นโรคข้อเข่าเสื่อมได้ตั้งแต่อายุยังไม่มาก

สัญญาณเตือนจากเข่าที่บอกว่าน้ำหนักตัวเริ่มเป็นปัญหา

• ปวดเข่าหลังจากทำกิจกรรมที่ต้องลงน้ำหนัก เช่น เดินไกล หรือขึ้นบันได
• มีเสียงก๊อบแก๊บในข้อเข่าเวลาขยับหรือเปลี่ยนท่าทาง
• อาการเข่าฝืดในช่วงเช้าหลังจากตื่นนอน
• ข้อเข่ามีลักษณะบวมหรือร้อนหลังจากใช้งานหนักๆ

ก้าวแรกของการรักษาคือการปรับสมดุลน้ำหนักตัว

การรักษาข้อเข่าเสื่อมที่เกิดจากน้ำหนักตัวเกินไม่ได้จบแค่การกินยาแก้ปวดหรือฉีดน้ำเลี้ยงข้อเข่า เพราะถ้าต้นเหตุคือน้ำหนักที่กดทับยังคงอยู่ ยาหรือการฉีดก็เป็นเพียงการบรรเทาที่ปลายเหตุ การลดน้ำหนักอย่างถูกวิธีถือเป็นการรักษาที่ได้ผลที่สุดและยั่งยืนที่สุด หมอมักแนะนำให้เริ่มจากการปรับการกินควบคู่ไปกับการออกกำลังกายที่แรงกระแทกต่ำ เช่น การว่ายน้ำ หรือการปั่นจักรยานอยู่กับที่ เพื่อถนอมข้อเข่าในขณะที่ร่างกายกำลังค่อยๆ ลดภาระลง

ปรับไลฟ์สไตล์อย่างไรให้เข่าอยู่กับเราไปได้นานๆ

การเปลี่ยนพฤติกรรมเพียงเล็กน้อยส่งผลต่อสุขภาพเข่ามหาศาล เริ่มจากการเลี่ยงการนั่งพับเพียบ นั่งขัดสมาธิ หรือการนั่งยองๆ ซึ่งเป็นท่าที่ทำร้ายเข่ามากที่สุด รวมถึงการเสริมสร้างกล้ามเนื้อรอบหัวเข่าให้แข็งแรงเพื่อช่วยรับแรงแทนกระดูก หากคุณเริ่มรู้สึกว่าน้ำหนักตัวที่เพิ่มขึ้นกำลังส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิต การปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินความเสื่อมและวางแผนลดน้ำหนักอย่างปลอดภัยถือเป็นจุดเริ่มต้นที่ดีที่สุดก่อนที่ความเสียหายจะลุกลามจนเกินเยียวยา