ตับแข็งจากไวรัสตับอักเสบ: เมื่อเจ้านักรบตัวร้ายทำลายตับเงียบๆ จนพังเสียหาย

เวลามีคนไข้เดินเข้ามาตรวจสุขภาพแล้วเจอผลเลือดผิดปกติ หรืออัลตร้าซาวด์เจอเนื้อตับเริ่มขรุขระ คำถามแรกที่มักจะถามด้วยความตกใจเสมอคือ ตัวเองไม่ได้ดื่มเหล้า ทำไมถึงเป็นตับแข็งได้ ความจริงที่หลายคนอาจยังไม่รู้ก็คือ โรคตับแข็งไม่ได้เกิดจากการดื่มแอลกอฮอล์เพียงอย่างเดียว เพราะเจ้าไวรัสตับอักเสบเรื้อรังนี่แหละที่เป็นมือที่สามคอยกัดกินเนื้อตับของเราไปทีละน้อยโดยที่เราไม่รู้ตัวเลย

ไวรัสตับอักเสบตัวร้าย: ใครบ้างที่ชอบแอบแฝงเข้ามาทำลายตับ

เวลาพูดถึงไวรัสตับอักเสบที่ทำให้เกิดตับแข็งได้หลักๆ จะมีอยู่สองตัวคือ ไวรัสตับอักเสบบีและซี เจ้าพวกนี้เวลาบุกรุกเข้าสู่ร่างกายแล้ว บางคนกำจัดได้หมดหายขาด แต่สำหรับบางคน ร่างกายสู้ไม่ไหว เชื้อจะแฝงตัวอยู่ในตับกลายเป็นภาวะเรื้อรัง คอยกระตุ้นให้ภูมิคุ้มกันของเราเข้าไปโจมตีเนื้อเยื่อตับตัวเองจนเกิดการอักเสบเรื้อรังไม่ยอมหยุด

จากตับอักเสบเรื้อรังกลายร่างเป็นตับแข็งได้อย่างไร

ลองนึกภาพตับของเราเหมือนฟองน้ำนุ่มๆ ที่ทำหน้าที่กรองของเสียและสร้างสารอาหาร เมื่อเกิดการอักเสบซ้ำๆ ทุกวันเป็นเวลาหลายปี ร่างกายจะพยายามซ่อมแซมตัวเองด้วยการสร้างเนื้อเยื่อพังผืดขึ้นมาแทนที่เซลล์ตับที่ตายไป เหมือนแผลเป็นที่ผิวหนัง ยิ่งอักเสบนานเข้า พังผืดก็ยิ่งสะสมหนาขึ้นเรื่อยๆ จนเนื้อตับที่เคยนิ่มกลายเป็นตับแข็งกระด้าง เลือดไหลผ่านยากขึ้น และสูญเสียการทำงานไปทีละนิด

สัญญาณเตือนภัยระยะสุดท้าย: ร่างกายพยายามฟ้องว่าตับไม่ไหวแล้ว

ความน่ากลัวของตับแข็งจากไวรัสตับอักเสบคือ ในช่วงแรกที่ตับเริ่มแข็งตัว ร่างกายมักจะไม่แสดงอาการอะไรเลย หลายคนยังทำงานได้ปกติ จนกระทั่งตับเริ่มเสียหายหนักและเข้าสู่ภาวะตับวายหรือมีความดันในเส้นเลือดดำตับสูง เราถึงจะเริ่มเห็นสัญญาณเตือนที่ชัดเจน

• ตัวเหลืองตาเหลือง: สารสีเหลืองในเลือดคั่งเพราะตับขับออกไม่ได้
• ท้องโตบวมน้ำ: มีน้ำสะสมในช่องท้องจนพุงกางเหมือนคนท้อง ทั้งที่แขนขาผอมลง
• อาเจียนเป็นเลือดหรือถ่ายดำ: เกิดจากเส้นเลือดขอดในทางเดินอาหารแตกเนื่องจากเลือดไหลผ่านตับไม่ได้
• เพลียหมดแรงและเบื่ออาหาร: ร่างกายสะสมของเสียเพราะตับกำจัดไม่ไหว

ตรวจเจอไวรัสเรื้อรังต้องทำอย่างไร: แนวทางการดูแลรักษาจากห้องตรวจ

ข่าวดีคือปัจจุบันเราไม่ได้ปล่อยให้โรคนี้ดำเนินไปเองตามยถากรรมเหมือนในอดีต การตรวจพบเชื้อไวรัสตับอักเสบตั้งแต่เนิ่นๆ ก่อนที่จะกลายเป็นตับแข็งถือเป็นชัยชนะครึ่งหนึ่งแล้ว หากตรวจพบเชื้อไวรัสตับอักเสบบีหรือซี แพทย์จะมีแนวทางในการดูแลรักษาที่ชัดเจน

• การใช้ยาต้านไวรัส: สำหรับไวรัสตับอักเสบบี อาจต้องทานยาต่อเนื่องเพื่อกดเชื้อไม่ให้แบ่งตัวและลดการอักเสบ
• การรักษาไวรัสตับอักเสบซี: ปัจจุบันมียาสสูตรใหม่ที่สามารถรักษาให้หายขาดได้ภายในระยะเวลาไม่กี่เดือน
• การติดตามอาการอย่างใกล้ชิด: เจาะเลือดและทำอัลตร้าซาวด์ตับสม่ำเสมอ เพื่อเฝ้าระวังภาวะแทรกซ้อนและมะเร็งตับที่อาจเกิดขึ้นตามมา

ปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตเพื่อประคับประคองตับที่เหลืออยู่

นอกเหนือจากการทานยาตามแพทย์สั่งแล้ว การดูแลตัวเองในชีวิตประจำวันก็เป็นหัวใจสำคัญที่จะช่วยไม่ให้ตับทำงานหนักเกินไป สิ่งที่ต้องทำทันทีคือการงดแอลกอฮอล์เด็ดขาด หลีกเลี่ยงการทานยา สมุนไพร หรืออาหารเสริมที่ไม่มีฉลากรับรอง เพราะสารเหล่านี้ต้องถูกขับผ่านตับ ซึ่งอาจทำให้ตับที่อักเสบอยู่แล้วพังเร็วขึ้นไปอีก หันมาทานอาหารปรุงสุก สะอาด เน้นผักผลไม้ และพักผ่อนให้เพียงพอ เพื่อให้ตับที่เหลืออยู่ได้มีเวลาฟื้นฟูตัวเองบ้าง