ภาวะเม็ดเลือดแดงแตกในหลอดเลือด: เมื่อโรงงานผลิตเลือดพัง เรารับมืออย่างไรดี

เรื่องเล่าจากห้องฉุกเฉิน เมื่อคนไข้มาด้วยปัสสาวะสีโค้ก

สัปดาห์ก่อนผมเจอเคสที่น่าสนใจและอยากเอามาเล่าให้ฟังครับ มีคนไข้เดินเข้ามาด้วยอาการอ่อนเพลีย ตัวเหลืองตาเหลืองนิดๆ และที่สำคัญคือบอกว่าปัสสาวะมีสีเข้มจัดเหมือนน้ำอัดลม พอซักประวัติและเจาะเลือดตรวจดูละเอียด ถึงได้รู้ว่าเป็นโรคที่ชื่อว่า ภาวะเม็ดเลือดแดงแตกในหลอดเลือด ซึ่งเป็นภาวะที่เซลล์เม็ดเลือดแดงในร่างกายของเราเกิดแตกตัวสลายไปกลางกระแสเลือดแบบไม่ควรจะเป็น ฟังดูน่ากลัวใช่ไหมครับ วันนี้ผมเลยอยากชวนมาทำความเข้าใจโรคนี้กันแบบง่ายๆ ว่ามันเกิดจากอะไร และเราจะสังเกตตัวเองอย่างไรดี

เม็ดเลือดแดงในร่างกายของเราทำงานอย่างไร และทำไมถึงแตกได้

ปกติแล้ว ร่างกายของเรามีโรงงานผลิตเม็ดเลือดแดงอยู่ที่ไขกระดูก เจ้าเม็ดเลือดแดงพวกนี้มีหน้าที่สำคัญมากคือการแบกออกซิเจนไปเลี้ยงทั่วร่าง มีอายุไขเฉลี่ยประมาณ 120 วัน ก่อนจะเดินทางไปทำลายตัวเองตามธรรมชาติที่ม้าม แต่ใน ภาวะเม็ดเลือดแดงแตกในหลอดเลือด เจ้าเม็ดเลือดแดงเหล่านี้ดันอายุสั้นกุด ถูกทำลายพังเสียหายคาเส้นเลือดซะก่อน ทำให้สารพัดสารข้างในตัวเม็ดเลือดแดง โดยเฉพาะสารสีแดงที่เรียกว่าฮีโมโกลบินรั่วออกมาลอยเคว้งอยู่ในกระแสเลือดเต็มไปหมด

ต้นเหตุของเรื่อง ร่างกายเราไปโดนอะไรมาทำไมเม็ดเลือดถึงแตก

สาเหตุที่ทำให้เม็ดเลือดแดงพังคาเส้นเลือดแบบนี้แบ่งกว้างๆ ได้เป็นสองกลุ่มใหญ่ครับ

• ความผิดปกติจากตัวเม็ดเลือดแดงเอง: บางคนมีพันธุกรรมบางอย่างที่ทำให้ผนังเม็ดเลือดแดงเปราะบางผิดปกติ พอไหลไปตามหลอดเลือดแรงๆ ก็แตกง่าย หรือโรคภูมิคุ้มกันบางชนิดที่เข้าใจผิดคิดว่าเม็ดเลือดแดงเป็นผู้ร้าย เลยส่งกองกำลังมาทำลายซะงั้น
• ปัจจัยภายนอกที่มากระทบ: เช่น การติดเชื้อบางชนิด ยาบางตัวที่แพ้ หรือแม้แต่ลิ้นหัวใจเทียมบางประเภทที่ใส่เข้าไปแล้วไปกระแทกกับเม็ดเลือดแดงจนแตกกระจาย รวมถึงภาวะหลอดเลือดอุดตันขนาดเล็กที่ทำให้เม็ดเลือดถูกบดขยี้จนเสียหาย

อาการแบบไหนที่ฟ้องว่าเม็ดเลือดแดงกำลังแตก

เนื่องจากเม็ดเลือดแดงลดลงอย่างรวดเร็วและมีของเสียจากการแตกตัวทะลักออกมา ร่างกายจึงส่งสัญญาณเตือนหลายอย่างครับ

• เหนื่อยง่าย อ่อนเพลีย: เพราะออกซิเจนไปเลี้ยงร่างกายไม่พอ เม็ดเลือดแดงที่เป็นคนส่งของมันหายไป
• ซีด เซียว และตัวเหลืองตาเหลือง: อาการดีซ่านเกิดจากสารสีเหลืองที่ชื่อว่าบิลิรูบิน ซึ่งเป็นผลจากการสลายตัวของเม็ดเลือดแดงมีปริมาณมากเกินกว่าที่ตับจะขับออกทัน
• ปัสสาวะสีเข้มผิดปกติ: นี่คือจุดสังเกตสำคัญ ฮีโมโกลบินที่รั่วออกมาจะถูกขับออกทางไต ทำให้ปัสสาวะมีสีโค้ก สีชาเข้ม หรือสีแดงคล้ายน้ำปัสสาวะปนเลือด ทั้งที่ความจริงไม่ใช่เลือด

วิธีตรวจวินิจฉัยและการรักษาของแพทย์

เวลามาหาหมอด้วยอาการเหล่านี้ เราไม่ได้ดูแค่ภายนอกครับ แต่ต้องส่งตรวจเลือดเชิงลึกเพื่อยืนยัน ไม่ว่าจะเป็นการดูความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด ตรวจหาร่องรอยการแตกของเม็ดเลือดใต้กล้องจุลทรรศน์ และเชหาโปรตีนจำเพาะที่ชื่อว่าฮาพโตโกลบินที่มักจะลดฮวบลงเมื่อเกิดภาวะนี้ ส่วนการรักษานั้นขึ้นอยู่กับสาเหตุหลักครับ ถ้าเกิดจากภูมิคุ้มกันอาจต้องใช้ยากดภูมิ ถ้าเกิดจากยาต้องรีบหยุดยาตัวนั้นทันที หรือในบางรายที่รุนแรงมากๆ อาจต้องได้รับการให้เลือดทดแทนและการดูแลอย่างใกล้ชิดจากแพทย์เฉพาะทาง