เจ็บตรงไหนควรใช้การประคบร้อนและการประคบเย็นลดการอักเสบให้ถูกวิธี

ทำความเข้าใจเรื่องประคบเย็นหรือประคบร้อนกันแน่

หลายครั้งที่คนไข้เดินเข้ามาปรึกษาด้วยอาการปวดเมื่อยหรือเกิดอุบัติเหตุเล็กๆ น้อยๆ แล้วมักจะถามหมอเสมอว่าควรประคบอะไรดี จริงๆ แล้วเรื่องนี้มีหลักการง่ายๆ ที่จำไม่ยากครับ หากเราเลือกใช้ให้ถูกจังหวะ การประคบร้อนและการประคบเย็นลดการอักเสบจะช่วยให้ร่างกายฟื้นตัวได้ไวขึ้นมาก แต่ถ้าใช้ผิดวิธีอาจเป็นการซ้ำเติมอาการบาดเจ็บให้เป็นหนักกว่าเดิมได้

เมื่อไหร่ที่ต้องคว้าถุงน้ำแข็งมาประคบเย็น

หลักการของประคบเย็นคือการทำให้หลอดเลือดหดตัว เพื่อลดการไหลเวียนของเลือดมายังบริเวณที่บาดเจ็บ ซึ่งช่วยลดอาการบวม ลดปวด และลดการอักเสบเฉียบพลันได้ดีที่สุด

• ใช้ในช่วง 24 ถึง 48 ชั่วโมงแรกหลังจากได้รับบาดเจ็บ เช่น ข้อเท้าพลิก กระแทกจนบวม หรือมีอาการฟกช้ำ
• ใช้สำหรับอาการปวดอักเสบเฉียบพลันที่มีลักษณะบวม ร้อน หรือมีเลือดออกใต้ผิวหนัง
• วิธีประคบคือให้ใช้เจลเย็นหรือน้ำแข็งห่อผ้าขนหนู ประคบไว้ครั้งละ 15 ถึง 20 นาที ทุกๆ 2 ถึง 3 ชั่วโมง ไม่ควรประคบน้ำแข็งโดยตรงกับผิวหนังเพราะอาจทำให้ผิวไหม้จากความเย็นได้

เมื่อไหร่ที่ต้องเปลี่ยนมาใช้ประคบร้อน

การประคบร้อนมีเป้าหมายตรงกันข้ามคือการทำให้หลอดเลือดขยายตัว ช่วยให้เลือดไหลเวียนได้ดีขึ้น ผ่อนคลายกล้ามเนื้อที่ตึงเกร็ง และลดอาการปวดเรื้อรัง

• เหมาะสำหรับอาการปวดเรื้อรังที่เกิน 48 ชั่วโมงไปแล้ว เช่น ปวดคอ บ่า ไหล่ จากการนั่งทำงานนานๆ หรืออาการปวดหลังเรื้อรัง
• ช่วยลดอาการตึงเครียดของกล้ามเนื้อหรือตะคริว
• อุณหภูมิที่เหมาะสมควรเป็นน้ำอุ่นหรือแผ่นประคบร้อนที่ไม่ร้อนจนเกินไป จนอาจทำให้ผิวหนังพองได้
• ประคบครั้งละ 15 ถึง 20 นาที เมื่อรู้สึกว่ากล้ามเนื้อเริ่มผ่อนคลายขึ้น

ข้อควรระวังในการประคบเพื่อให้ปลอดภัยต่อผิวหนัง

แม้จะเป็นวิธีที่ง่ายและทำเองได้ที่บ้าน แต่ก็มีข้อควรระวังที่หมออยากเน้นย้ำครับ:

• ห้ามประคบในบริเวณที่มีแผลเปิดหรือแผลสดโดยเด็ดขาด
• ผู้ป่วยที่มีปัญหาเรื่องการรับความรู้สึก เช่น เบาหวาน หรือผู้ที่มีปัญหาการไหลเวียนโลหิต ควรระมัดระวังเป็นพิเศษ เพราะอาจเกิดอันตรายจากอุณหภูมิที่ร้อนหรือเย็นเกินไปโดยไม่รู้ตัว
• หากประคบไปแล้วอาการปวดหรือบวมไม่ดีขึ้นภายใน 2 ถึง 3 วัน หรือมีอาการผิดปกติอื่นๆ ร่วมด้วย เช่น มีไข้ หรือแผลบวมแดงมากเกินไป ควรมาพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุที่แน่ชัดครับ