เวลาที่คนไข้หรือคนในครอบครัวมาหาที่ห้องตรวจด้วยอาการชักกะทันหัน โดยที่ไม่เคยมีประวัติโรคประจำตัวมาก่อน มันมักจะเป็นช่วงเวลาที่น่าตกใจและสร้างความกังวลใจให้กับทุกคนรอบข้างเป็นอย่างมาก หนึ่งในสาเหตุที่หมอมักจะนึกถึงและต้องรีบตรวจหาสาเหตุอย่างเร่งด่วนก็คือ ภาวะสมองอักเสบ เพราะนี่คือภาวะวิกฤตทางการแพทย์ที่ปล่อยไว้ไม่ได้เด็ดขาด
สมองอักเสบเกิดจากอะไรทำไมถึงทำให้ชักได้?
หลายคนอาจจะสงสัยว่า การอักเสบในสมองมันเกิดขึ้นได้อย่างไร แล้วทำไมจู่ๆ ถึงทำให้คนเรามีอาการชักขึ้นมาได้ เรื่องนี้อธิบายให้เข้าใจง่ายๆ แบบนี้ครับ สมองของเราเปรียบเสมือนศูนย์กลางควบคุมระบบไฟฟ้าทั้งร่างกาย ปกติแล้วเซลล์สมองจะทำงานประสานกันอย่างเป็นระเบียบ แต่เมื่อไหร่ก็ตามที่มีเชื้อโรค เช่น ไวรัส แบคทีเรีย หรือแม้กระทั่งระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายเราเองเกิดทำงานผิดปกติแล้วหันมาโจมตีเนื้อสมอง จะทำให้เกิดการบวมและอักเสบขึ้น
เมื่อเนื้อสมองเกิดความเสียหายและบวมขึ้น แรงดันภายในกะโหลกศีรษะจะสูงขึ้น ระบบไฟฟ้าในสมองจะเริ่มรวนและเกิดการปล่อยกระแสไฟฟ้าส่วนเกินออกมาอย่างรวดเร็วและรุนแรง จนกลายเป็นการกระตุกเกร็งหรือที่เรารู้จักกันว่า อาการชักเฉียบพลันจากสมองอักเสบ นั่นเองครับ
หน้าตาของอาการชักจากสมองอักเสบเป็นแบบไหน?
อาการชักไม่ได้มีแค่แบบที่ล้มลงไปนอนเกร็งและหมดสติอย่างที่เราคุ้นตากันเท่านั้น ในคนที่เป็นสมองอักเสบ อาการชักอาจแสดงออกได้หลายรูปแบบที่บางครั้งคนใกล้ชิดอาจมองข้ามไป:
- ชักเกร็งกระตุกทั้งตัว: มีอาการตากลอก เกร็งกระตุกที่แขนและขา ร่วมกับการหมดสติหรือตอบสนองช้าลง
- ชักเฉพาะส่วน: อาจจะมีอาการกระตุกที่มุมปาก กระตุกที่นิ้วมือ หรือกระตุกที่แขนข้างใดข้างหนึ่งโดยที่ยังรู้สึกตัวอยู่บ้าง
- เหม่อลอยและทำพฤติกรรมแปลกๆ: บางคนไม่ได้กระตุกแรง แต่จู่ๆ ก็เหม่อลอย นั่งนิ่ง จ้องมองไปที่จุดใดจุดหนึ่งอย่างไร้จุดหมาย หรือมีอาการเคี้ยวปาก ขยับมือไปมาโดยไม่รู้ตัว
สัญญาณเตือนอื่นๆ ที่มักมาคู่กับอาการชัก
นอกจากอาการชักที่เป็นสัญญาณเด่นแล้ว สมองอักเสืบมักจะส่งสัญญาณเตือนอื่นๆ ร่วมด้วย ซึ่งถ้าสังเกตเห็นอาการเหล่านี้ร่วมกับอาการชัก ควรรีบพามาโรงพยาบาลทันทีโดยไม่มีข้อแม้
ไข้สูงและปวดหัวรุนแรง
ส่วนใหญ่ผู้ป่วยจะมีไข้สูงร่วมด้วย อาจจะมีอาการปวดหัวรุนแรงแบบที่ไม่เคยเป็นมาก่อน กินยาแก้ปวดแล้วก็ไม่ดีขึ้น เพราะเนื้อสมองและเยื่อหุ้มสมองกำลังเกิดการอักเสบและระคายเคือง
ซึมลง สับสนจำอะไรไม่ได้
ญาติมักจะสังเกตเห็นว่าผู้ป่วยเริ่มพูดจาไม่รู้เรื่อง จำเหตุการณ์ปัจจุบันไม่ได้ ถามคำตอบไม่ค่อยตรงคำถาม หรือมีอาการซึมลงเรื่อยๆ ปลุกตื่นยาก ซึ่งแสดงว่าการอักเสบเริ่มลุกลามไปทั่วสมองแล้ว
วิธีดูแลและการรักษาจากมุมมองของแพทย์
เมื่อผู้ป่วยมาถึงมือแพทย์ด้วยอาการชักเฉียบพลันจากสมองอักเสบ ทีมแพทย์จะต้องดำเนินการรักษาอย่างรวดเร็วแข่งกับเวลา เป้าหมายสำคัญมีดังนี้ครับ
- หยุดอาการชักให้เร็วที่สุด: การปล่อยให้ชักนานเกินไปจะทำให้สมองขาดออกซิเจนและเกิดความเสียหายถาวร แพทย์จะให้ยากันชักทางหลอดเลือดดำเพื่อควบคุมอาการให้สงบโดยเร็ว
- หาสาเหตุของการอักเสบ: ต้องทำการตรวจวินิจฉัยเพิ่มเติม เช่น การเจาะน้ำไขสันหลังไปตรวจหาเชื้อโรค หรือการทำเอกซเรย์คอมพิวเตอร์และคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าสมอง เพื่อดูว่าเกิดจากเชื้อไวรัส แบคทีเรีย หรือภูมิคุ้มกัน
- รักษาตามสาเหตุและประคับประคองอาการ: หากเกิดจากไวรัสก็จะให้ยาต้านไวรัสร่วมกับการลดบวมของสมอง ให้สารน้ำ และดูแลระบบหายใจอย่างใกล้ชิดในหอผู้ป่วยวิกฤต
บทส่งท้ายจากหมอ
อาการชักเฉียบพลันจากสมองอักเสบถือเป็นภาวะเร่งด่วนทางการแพทย์ที่ต้องได้รับการวินิจฉัยและรักษาทันที การสังเกตอาการผิดปกติรอบตัว เช่น มีไข้ร่วมกับอาการชัก หรือมีพฤติกรรมเปลี่ยนไปอย่างกะทันหัน แล้วรีบพามาพบแพทย์ให้เร็วที่สุด คือหัวใจสำคัญที่จะช่วยลดความรุนแรงและเพิ่มโอกาสรอดชีวิต รวมถึงช่วยลดความเสี่ยงจากภาวะแทรกซ้อนทางสมองระยะยาวได้มากที่สุดครับ
