อาการชักเฉียบพลันจากสมองอักเสบ: สัญญาณเตือนอันตรายที่รอไม่ได้

หลายครั้งเวลาที่เราพูดถึงอาการชัก หลายคนมักจะนึกถึงโรคประจำตัวอย่างลมชักหรือไข้สูงในเด็กเล็ก แต่รู้ไหมว่ามีภาวะหนึ่งที่น่ากลัวกว่านั้นมาก เพราะมันเกิดขึ้นกับเนื้อสมองโดยตรง และมักมาแบบไม่ทันตั้งตัว นั่นคือภาวะอาการชักเฉียบพลันจากสมองอักเสบ ซึ่งในฐานะหมอ ยอมรับเลยว่าเป็นหนึ่งในเคสที่พวกเราตื่นตัวและต้องรีบให้การช่วยเหลือเร็วที่สุด เพราะทุกนาทีมีความหมายต่อชีวิตของคนไข้จริงๆ

สมองอักเสบหน้าตาเป็นอย่างไร และทำไมถึงทำให้เกิดอาการชักได้ทันที?

เวลาที่เนื้อสมองของเราเกิดการติดเชื้อ ไม่ว่าจะเป็นจากไวรัส แบคทีเรีย หรือระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายเองที่ดันเข้าใจผิดแล้วหันมาโจมตีสมองซะเอง เจ้าเชื้อโรคหรือภูมิต้านทานที่ผิดปกตินี้จะทำให้เกิดภาวะอักเสบ บวม และระคายเคืองอย่างรุนแรง เปรียบเสมือนบ้านที่กำลังถูกไฟไหม้ ระบบไฟฟ้าในสมองซึ่งปกติจะทำงานเป็นระเบียบ ก็เกิดลัดวงจรขึ้นมาทันที ส่งผลให้เซลล์สมองปล่อยกระแสไฟฟ้าออกมาพล่านไปหมด จนแสดงออกมาเป็นอาการชักเกร็ง กระตุก หรือหมดสติไปอย่างกะทันหัน

เจอคนชักแบบไหน ที่ต้องนึกถึงสมองอักเสบไว้ก่อน?

อาการชักจากสมองอักเสบมักจะไม่มาเดี่ยวๆ แต่จะมีร่องรอยความผิดปกติทางสมองอื่นๆ ร่วมด้วยเสมอ จุดสังเกตที่หมออยากให้ทุกคนจำให้ขึ้นใจคือ หากคนใกล้ตัวมีอาการเหล่านี้:

• จู่ๆ ก็ชักเกร็งหรือกระตุกขึ้นมาแบบไม่เคยเป็นมาก่อนในชีวิต
• มีไข้สูงร่วมด้วย ซึ่งอาจเป็นไข้หวัดนำมาก่อนแล้วจู่ๆ ซึมลง
• พฤติกรรมเปลี่ยนไปอย่างกะทันหัน เช่น พูดจาเพ้อเจ้อ จำคนใกล้ตัวไม่ได้ เอะอะโวยวาย หรือซึมหลับปลุกไม่ค่อยตื่น
• มีอาการอ่อนแรงของแขนขาข้างใดข้างหนึ่ง หรือมีอาการปวดหัวรุนแรงมากร่วมด้วย

หากพบว่ามีอาการชักร่วมกับไข้หรือซึมลงแบบนี้ ขอให้คิดไว้เลยว่านี่ไม่ใช่ลมชักธรรมดา แต่เป็นสัญญาณเตือนภัยระดับวิกฤตจากเนื้อสมองแล้ว

เมื่อไหร่ที่ต้องรีบพาซิ่งไปโรงพยาบาลทันที ห้ามรอดูอาการที่บ้านเด็ดขาด?

เวลาเจอคนชัก สิ่งแรกที่คนมักทำคือรอดูว่าเมื่อไหร่จะหยุด แต่สำหรับอาการชักจากสมองอักเสบ มีเกณฑ์ความเร่งด่วนที่ต้องตัดสินใจพาไปหาหมอทันที ดังนี้:

• อาการชักกินเวลานานเกิน 5 นาทีโดยไม่มีทีท่าว่าจะหยุด
• ชักติดต่อกันหลายครั้งโดยที่ระหว่างรอบที่ชัก คนไข้ยังไม่รู้สึกตัวตื่นขึ้นมาเลย
• หลังหยุดชักแล้ว คนไข้ยังคงหมดสติ ซึมมาก หรือพูดจาสับสนไม่รู้เรื่อง
• มีไข้สูงร่วมกับอาการชักในผู้ใหญ่ หรือในเด็กที่มีอาการซึมร่วมด้วย

การปล่อยให้สมองขาดออกซิเจนจากการชักนานเกินไป หรือปล่อยให้การอักเสบลุกลาม อาจทิ้งความพิการทางสมองถาวร หรือเป็นอันตรายถึงชีวิตได้ การถึงมือแพทย์ไวที่สุดคือเกราะป้องกันที่ดีที่สุด

วิธีรักษาของหมอเมื่อคนไข้มาถึงมือ

เมื่อผู้ป่วยที่มีอาการชักเฉียบพลันจากสมองอักเสบมาถึงโรงพยาบาล ทีมแพทย์จะทำงานแข่งกับเวลา โดยสิ่งแรกที่ต้องทำคือการควบคุมอาการชักด้วยยาทางหลอดเลือดดำเพื่อให้สมองสงบลง จากนั้นจึงทำการตรวจวินิจฉัยหาสาเหตุที่แท้จริง เช่น การเจาะน้ำไขสันหลังเพื่อตรวจหาเชื้อโรค และการทำเอกซเรย์คอมพิวเตอร์หรือคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าสมอง เพื่อดูความรุนแรงของการอักเสบ การรักษาจึงไม่ใช่แค่การให้ยากันชัก แต่ต้องให้ยาฆ่าเชื้อหรือยาปรับภูมิคุ้มกันร่วมด้วยตามสาเหตุที่พบ

ท้ายที่สุดนี้ โรคนี้อาจจะป้องกันได้ยากเพราะบางครั้งเกิดจากไวรัสรอบตัวที่เราหลีกเลี่ยงไม่ได้ แต่การสังเกตอาการความผิดปกติทางสมองตั้งแต่วันแรก และไม่นิ่งนอนใจเมื่อเห็นคนใกล้ตัวชักร่วมกับมีไข้หรือซึม จะช่วยชีวิตและคืนสมองที่สดใสกลับมาให้คนที่เรารักได้อย่างปลอดภัยครับ