กระจายของเชื้อไวรัสตับอักเสบสู่ผู้อื่น: สิ่งที่คนใกล้ชิดต้องรู้ให้ชัดเพื่อป้องกัน

คนไข้หลายคนกังวลว่า จะเผลอแพร่เชื้อไวรัสตับอักเสบให้คนในครอบครัวหรือไม่

เวลาตรวจเจอเชื้อไวรัสตับอักเสบ สิ่งแรกที่คนไข้มักจะถามหมอด้วยความกังวลใจคือ คนรอบข้างหรือคนในครอบครัวจะติดเชื้อนี้ไปด้วยไหม หมออยากบอกว่าความเข้าใจผิดเกี่ยวกับเรื่องนี้มีเยอะมาก การทราบถึงช่องทางการแพร่กระจายที่แท้จริงไม่เพียงแต่ช่วยให้เราวางตัวกับคนรอบข้างได้อย่างมั่นใจ แต่ยังช่วยลดความหวาดระแวงเกินความจำเป็นในชีวิตประจำวันด้วย

ทำความเข้าใจเรื่องเชื้อไวรัสตับอักเสบแต่ละชนิด

ก่อนอื่นต้องแยกก่อนว่าไวรัสตับอักเสบแต่ละตัวมีนิสัยการแพร่กระจายไม่เหมือนกัน โดยหลักๆ ที่เรากังวลกันจะมี 3 ชนิด คือ

• ไวรัสตับอักเสบเอ (A): ชนิดนี้ติดต่อผ่านทางอาหารและน้ำดื่มที่ปนเปื้อนอุจจาระของผู้ติดเชื้อ เป็นกลุ่มที่ติดต่อกันง่ายที่สุดในครอบครัวหากใช้ช้อนกลางร่วมกันหรือล้างมือไม่สะอาด
• ไวรัสตับอักเสบ บี (B) และ ซี (C): สองชนิดนี้มีลักษณะการติดต่อที่คล้ายกัน คือผ่านทางเลือด สารคัดหลั่ง และการมีเพศสัมพันธ์ ไม่ติดต่อผ่านการกอด การกินข้าวร่วมจาน หรือการไอจามใส่กัน

ช่องทางการกระจายของเชื้อไวรัสตับอักเสบสู่ผู้อื่นที่เราควรระวัง

การกระจายของเชื้อไวรัสตับอักเสบสู่ผู้อื่นส่วนใหญ่เกิดขึ้นผ่านกิจกรรมที่มีการแลกเปลี่ยนเลือดหรือของเหลวในร่างกาย โดยมีประเด็นสำคัญที่ต้องสังเกต ดังนี้

• การใช้ของใช้ส่วนตัวร่วมกัน: สิ่งที่หมอย้ำเสมอคือ มีดโกนหนวด แปรงสีฟัน หรือกรรไกรตัดเล็บ ห้ามใช้ร่วมกันเด็ดขาด เพราะหากมีรอยแผลเล็กน้อยเพียงนิดเดียว เชื้อก็สามารถปนเปื้อนผ่านเลือดไปสู่ผู้อื่นได้
• การมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ได้ป้องกัน: สำหรับไวรัสตับอักเสบบีและซี เชื้อสามารถผ่านทางน้ำอสุจิหรือสารคัดหลั่งในช่องคลอดได้ การสวมถุงยางอนามัยทุกครั้งจึงเป็นวิธีป้องกันที่ดีที่สุด
• บาดแผลเปิด: หากตัวเรามีแผลสด ควรปิดแผลให้มิดชิดเพื่อไม่ให้เลือดไปสัมผัสกับบาดแผลหรือเยื่อบุของคนอื่น

วิถีชีวิตร่วมกันแบบไหนที่ปลอดภัยหายห่วง

หลายคนกังวลจนไม่กล้าทำกิจกรรมร่วมกับคนในครอบครัว หมอขอยืนยันว่าคุณสามารถใช้ชีวิตร่วมกับผู้อื่นได้ตามปกติในกิจกรรมดังต่อไปนี้ โดยไม่เสี่ยงต่อการกระจายของเชื้อไวรัสตับอักเสบสู่ผู้อื่น:

• การกอด การหอมแก้ม หรือการจับมือ
• การใช้ห้องน้ำร่วมกัน (ยกเว้นในกรณีตับอักเสบเอที่ต้องระวังเรื่องความสะอาดของโถสุขภัณฑ์เป็นพิเศษ)
• การกินข้าวร่วมโต๊ะ (ในกรณีไวรัสตับอักเสบบีและซี ไม่ติดต่อผ่านน้ำลายหรือการทานอาหารร่วมกัน)
• การไอ การจาม หรือการพูดคุยในระยะใกล้

วิธีป้องกันคนรอบข้างให้ปลอดภัยที่สุดในมุมมองของคุณหมอ

หากเราเป็นพาหะหรือมีเชื้ออยู่ในร่างกาย การป้องกันผู้อื่นที่ดีที่สุดคือการให้คนใกล้ชิดไปตรวจเลือดและรับวัคซีน โดยเฉพาะไวรัสตับอักเสบบี ซึ่งปัจจุบันเรามีวัคซีนที่ป้องกันได้อย่างมีประสิทธิภาพมาก การที่คนในครอบครัวมีภูมิคุ้มกันถือเป็นเกราะป้องกันที่มั่นคงที่สุด นอกจากนี้ การรักษาตามคำแนะนำของแพทย์อย่างสม่ำเสมอเพื่อลดปริมาณเชื้อในกระแสเลือด ก็เป็นการลดความเสี่ยงในการแพร่กระจายสู่ผู้อื่นได้ดีที่สุดเช่นกัน