เสมหะเหนียวข้นจนหายใจไม่ออก เรื่องใกล้ตัวที่ไม่ควรชะล่าใจ

เสมหะในคอไม่ใช่แค่เรื่องน่ารำคาญ แต่ทำไมถึงเป็นอันตรายถึงชีวิต

หลายครั้งที่คนไข้มาปรึกษาหมอเรื่องไอเรื้อรังแล้วมีเสมหะติดคอ หลายคนมักมองว่าเป็นเรื่องปกติที่เกิดจากหวัดหรือภูมิแพ้ แต่ในทางการแพทย์ ภาวะวิกฤตทางเดินหายใจจากเสมหะอุด เป็นสถานการณ์ที่น่ากังวล เพราะเมื่อร่างกายกำจัดเสมหะเองไม่ได้ จนเสมหะข้นเหนียวไปอุดกั้นหลอดลม จะส่งผลโดยตรงต่อการแลกเปลี่ยนออกซิเจน นำไปสู่ภาวะพร่องออกซิเจนเฉียบพลันที่ต้องแก้ไขให้เร็วที่สุด

สัญญาณเตือนภัยที่บอกว่าเสมหะเริ่มเป็นอันตราย

อาการที่แสดงว่าทางเดินหายใจเริ่มถูกปิดกั้น ไม่ใช่แค่การไอปกติ แต่ควรสังเกตสัญญาณเหล่านี้อย่างใกล้ชิด:

• หายใจมีเสียงดังวี้ดหรือเสียงครืดคราดในลำคออย่างชัดเจน
• หายใจหอบเหนื่อยรุนแรง ใช้กล้ามเนื้อหน้าอกหรือหัวไหล่ช่วยในการหายใจ
• ริมฝีปากหรือปลายนิ้วเริ่มมีสีคล้ำเขียวเนื่องจากได้รับออกซิเจนไม่เพียงพอ
• มีอาการกระสับกระส่าย ซึมลง หรือสับสน เนื่องจากการคั่งของก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์

ทำไมร่างกายถึงขับเสมหะออกมาไม่ได้

โดยปกติร่างกายจะมีระบบกำจัดสิ่งแปลกปลอมในทางเดินหายใจผ่านขนกวาดขนาดเล็กและกลไกการไอ แต่ในภาวะวิกฤต กลไกเหล่านี้มักล้มเหลวเนื่องจากสาเหตุสำคัญ เช่น:

• ภาวะขาดน้ำ ทำให้เสมหะมีความเหนียวข้นจนเคลื่อนตัวไม่ได้
• ผู้ป่วยที่มีภาวะอ่อนแรง หรือมีปัญหาเรื่องการกลืน ทำให้ไอแรงพอที่จะขับเสมหะออกมาไม่ได้
• การใช้ยาบางชนิดที่กดการไอ ทำให้เสมหะไปสะสมค้างอยู่ในหลอดลมส่วนล่าง

วิธีรับมือเบื้องต้นเมื่อเริ่มรู้สึกหายใจลำบากจากเสมหะ

หากพบว่าเริ่มหายใจติดขัด หมอแนะนำให้ปรับท่าทางและปรับสิ่งแวดล้อมเพื่อช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการหายใจ ดังนี้:

• การจัดท่านั่งตัวตรงหรือกึ่งนั่งกึ่งนอน จะช่วยให้กระบังลมทำงานได้ดีขึ้นกว่าท่านอนราบ
• การจิบน้ำอุ่นบ่อยๆ ช่วยลดความหนืดของเสมหะ ทำให้ขับออกได้ง่ายขึ้น
• การทำกายภาพบำบัดทรวงอกเบาๆ โดยการเคาะปอดตามคำแนะนำของนักกายภาพบำบัด
• หลีกเลี่ยงการอยู่ในห้องแอร์ที่แห้งเกินไป การใช้เครื่องทำความชื้นจะช่วยให้เยื่อบุทางเดินหายใจชุ่มชื้นขึ้น

อาการแบบไหนที่ต้องรีบไปโรงพยาบาลทันที

หากมีอาการดังต่อไปนี้ อย่ารอช้าให้รีบนำตัวส่งห้องฉุกเฉินทันที เพราะถือเป็นภาวะวิกฤตทางเดินหายใจจากเสมหะอุดที่ต้องได้รับความช่วยเหลือทางการแพทย์ เช่น การดูดเสมหะหรือการช่วยหายใจ:

• หายใจแรงจนหน้าอกบุ๋มหรือร่องไหปลาร้าบุ๋มลงตามจังหวะการหายใจ
• พูดเป็นประโยคไม่ได้ เพราะเหนื่อยหอบมาก
• ระดับความรู้สึกตัวเริ่มลดลง หรือปลุกตื่นยาก
• หัวใจเต้นเร็วผิดปกติและชีพจรเบาลง