เมื่อเสมหะกลายเป็นเรื่องใหญ่: รับมือภาวะวิกฤตทางเดินหายใจอุดกั้นอย่างไรให้ปลอดภัย

เสมหะอุดตันทางเดินหายใจ อันตรายกว่าที่หลายคนคิด

หลายคนอาจมองว่าเสมหะเป็นเรื่องเล็กน้อยที่เกิดขึ้นได้เวลาเป็นหวัดหรือภูมิแพ้ แต่ในทางการแพทย์มีภาวะหนึ่งที่น่ากังวล คือภาวะวิกฤตทางเดินหายใจจากเสมหะอุดกั้น ซึ่งเกิดขึ้นเมื่อเสมหะมีปริมาณมากเกินไป มีลักษณะเหนียวข้นจนร่างกายไม่สามารถขับออกมาได้เอง หรือในผู้ป่วยที่มีปัญหาเรื่องการกลืนและการไอผิดปกติ ทำให้เสมหะไปขวางทางเดินลมหายใจจนส่งผลต่อการแลกเปลี่ยนออกซิเจนอย่างรุนแรง

สังเกตอย่างไรว่าร่างกายเริ่มมีสัญญาณเตือน

อาการเริ่มแรกที่คนใกล้ชิดควรเฝ้าระวังคือ เสียงลมหายใจที่เปลี่ยนไป จะได้ยินเสียงครืดคราดในคอหรือหน้าอกตลอดเวลา ผู้ป่วยจะมีอาการหายใจหอบเหนื่อย ใช้กล้ามเนื้อหน้าอกช่วยหายใจมากขึ้น ปีกจมูกบาน และหากรุนแรงขึ้น ริมฝีปากหรือปลายนิ้วอาจเริ่มเปลี่ยนเป็นสีเขียวคล้ำจากการขาดออกซิเจน ซึ่งนี่คือสัญญาณว่าร่างกายกำลังเข้าสู่สภาวะวิกฤต

ทำไมผู้ป่วยติดเตียงหรือผู้สูงอายุถึงมีความเสี่ยงสูง

สาเหตุหลักมักมาจากกลไกการไอที่อ่อนแรงลง รวมถึงพฤติกรรมการนอนนิ่งๆ นานๆ ทำให้เสมหะตกค้างสะสมได้ง่าย นอกจากนี้ ผู้ที่มีโรคประจำตัวอย่างโรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง (COPD) หรือผู้ที่เพิ่งผ่านการผ่าตัดช่องท้องและหน้าอก จะมีปัญหาเรื่องการไออย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งเป็นกลไกสำคัญในการกำจัดเสมหะออกจากร่างกาย

วิธีช่วยลดความเสี่ยงและการดูแลเบื้องต้นที่บ้าน

การป้องกันถือเป็นสิ่งสำคัญที่สุด โดยมีวิธีปฏิบัติดังนี้

• การจิบน้ำสะอาดบ่อยๆ เพื่อช่วยให้เสมหะไม่เหนียวข้นเกินไป
• จัดท่าทางการนอนให้ศีรษะสูงหรือเปลี่ยนท่านอนบ่อยๆ เพื่อป้องกันเสมหะค้างในปอด
• การฝึกหายใจและการไออย่างถูกวิธีเพื่อขับเสมหะออก
• ใช้เครื่องพ่นละอองยาเพื่อช่วยละลายเสมหะตามคำแนะนำของแพทย์

อาการแบบไหนที่ต้องรีบพาไปโรงพยาบาลทันที

หากพบว่าผู้ป่วยมีอาการหายใจลำบาก หายใจไม่ออก หน้าเขียว หรือมีระดับความรู้สึกตัวลดลง อย่ารอช้าให้รีบนำส่งโรงพยาบาลหรือเรียกหน่วยกู้ชีพทันที เพราะภาวะวิกฤตทางเดินหายใจจากเสมหะอุดกั้นเป็นภาวะฉุกเฉินที่ต้องการการดูดเสมหะด้วยเครื่องมือแพทย์ หรือในบางรายอาจต้องใช้ท่อช่วยหายใจเพื่อเปิดทางเดินลมหายใจให้โล่งโดยเร็วที่สุด