เตือนภัยเงียบ: อันตรายจากสารโลหะหนักสะสม เช่น ปรอทและแคดเมียม ที่คุณอาจรับเข้ามาทุกวันโดยไม่รู้ตัว

ช่วงนี้เวลามีคนไข้มาปรึกษาเรื่องอาการอ่อนเพลียเรื้อรัง ปวดเมื่อยตามตัวแบบหาสาเหตุไม่เจอ หรือมีปัญหาเรื่องผิวพรรณ หมอมักจะชวนคุยเลยเถิดไปถึงเรื่องสิ่งแวดล้อมรอบตัว อาหารการกิน และไลฟ์สไตล์เสมอ เพราะหลายคนอาจไม่เคยรู้เลยว่า ร่างกายของเรากำลังแบกรับสารพิษชนิดหนึ่งไว้อยู่โดยไม่รู้ตัว นั่นก็คือสารโลหะหนักสะสม อย่างปรอทและแคดเมียม ที่แอบแฝงเข้ามาในชีวิตประจำวันของเรานี่เองครับ

โลหะหนักเหล่านี้แอบเข้ามาสะสมในร่างกายเราได้อย่างไร?

เวลาพูดถึงโลหะหนัก หลายคนมักจะนึกถึงโรงงานอุตสาหกรรมหรือภาพยนตร์สารคดีเรื่องมลพิษ แต่ในความเป็นจริงแล้ว เจ้าตัวการเหล่านี้อยู่ใกล้เรามากกว่าที่คิดครับ

สำหรับ ปรอท มักจะแอบซ่อนมากับอาหารทะเล โดยเฉพาะปลาทะเลขนาดใหญ่ที่อยู่ปลายห่วงโซ่อาหาร เช่น ปลาฉลาม ปลาอินทรีย์ หรือปาโมนีโต รวมถึงครีมทาผิวขาวบางชนิดที่ไม่มีมาตรฐาน ซึ่งลักลอบใส่สารปรอทเพื่อให้หน้าขาวเร็วจนน่ากลัว ส่วน แคดเมียม มักจะปนเปื้อนมากับผักผลไม้ที่ปลูกในดินหรือใช้น้ำที่ปนเปื้อนสารพิษ รวมถึงควันบุหรี่ทั้งจากคนสูบเองและคนรอบข้างที่สูดดมเข้าไป

สัญญาณเตือนภัย เมื่อร่างกายเริ่มมีสารพิษสะสมมากเกินไป

ปัญหาของโลหะหนักคือมันไม่ได้ทำให้เราล้มป่วยกะทันหันเหมือนอาหารเป็นพิษ แต่มันค่อยๆ สะสมในเนื้อเยื่อ ไขกระดูก และอวัยวะภายในอย่างเงียบๆ จนกระทั่งร่างกายส่งสัญญาณเตือนออกมา

อาการเบื้องต้นที่หมอบ่อยๆ ในคนไข้ที่มีภาวะนี้ มักจะหนีไม่พ้นอาการเหนื่อยเพลียแบบนอนเท่าไหร่ก็ไม่พอ ปวดหัวเรื้อรัง สมองล้าคิดอะไรไม่ค่อยออก ผิวพรรณหมองคล้ำโดยไม่ทราบสาเหตุ หรือมีอาการชาตามปลายมือปลายเท้า ซึ่งถ้าร่างกายสะสมไว้เป็นเวลานานจนกระทั่งตับและไตเริ่มทำงานหนักไม่ไหว ก็จะนำไปสู่โรคเรื้อรังที่รุนแรงตามมา

อวัยวะไหนบ้างที่ต้องรับศึกหนักเมื่อโดนปรอทและแคดเมียมเล่นงาน?

เมื่อเจ้าโลหะหนักเหล่านี้หลุดรอดเข้ามาในกระแสเลือด มันจะเดินทางไปสะสมตามอวัยวะสำคัญ โดยแต่ละตัวจะมีเป้าหมายที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง

• สมองและระบบประสาท: ปรอทจะชอบทำลายเซลล์สมองโดยตรง ทำให้เกิดอาการมือสón ความจำสั้น อารมณ์แปรปรวนหงุดหงิดง่าย หรือมีปัญหาเรื่องการได้ยินและการมองเห็น
• ไตและกระดูก: แคดเมียมมีนิสัยชอบไปสะสมอยู่ที่ไต ทำให้ไตทำงานเสื่อมสภาพลงอย่างรวดเร็ว และดึงแคลเซียมออกจากกระดูกจนทำให้กระดูกเปราะบางและหักง่าย ซึ่งเป็นที่มาของโรคอิไต-อิไตที่เคยโด่งดังในอดีต

วิธีดูแลตัวเองและตรวจเช็กความปลอดภัยจากโลหะหนัก

ข่าวดีคือร่างกายของเรามีความสามารถในการขับสารพิษออกได้เองในระดับหนึ่งครับ แต่ถ้าเรารับเข้ามาในปริมาณที่มากกว่าที่ร่างกายจะขับไหว การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมจึงเป็นสิ่งสำคัญที่สุดเริ่มต้นได้ง่ายๆ ดังนี้ครับ

• เลือกกินอาหารให้ฉลาดขึ้น: ลดการกินปลาทะเลขนาดใหญ่ที่เป็นผู้ล่าในทะเลลงบ้าง สลับมาทานปลาขนาดเล็กหรือโปรตีนจากแหล่งอื่น และเลือกซื้อผักผลไม้จากแหล่งที่เชื่อถือได้ว่าปลอดภัยจากสารเคมีตกค้าง
• เลิกเด็ดขาดกับครีมเถื่อน: ผลิตภัณฑ์บำรุงผิวที่ไม่มี อย. อวดอ้างสรรพคุณขาวไวเกินจริง ให้หลีกเลี่ยงทันที เพราะส่วนใหญ่ผสมปรอทเข้มข้น
• งดสูบบุหรี่และหลีกเลี่ยงควันพิษ: เพื่อตัดวงจรการรับแคดเมียมเข้าปอดโดยตรง
• ตรวจสุขภาพและตรวจระดับโลหะหนักในเลือด: สำหรับผู้ที่มีความเสี่ยงสูง การปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจระดับสารโลหะหนักในเลือดหรือปัสสาวะ จะช่วยให้เราวางแผนดูแลสุขภาพได้อย่างตรงจุดก่อนที่โรคภัยจะถามหาครับ