เตือนภัยเงียบ: อันตรายจากสารโลหะหนักสะสม เช่น ปรอทและแคดเมียม ที่คุณอาจรับเข้าตัวโดยไม่รู้ตัว

ช่วงนี้เวลาตรวจสุขภาพให้คนไข้ หลายคนมักจะกังวลเรื่องไขมัน น้ำตาล หรือความดันกันเป็นหลัก แต่มีอีกเรื่องหนึ่งที่หมอมักจะคอยเตือนอยู่เสมอและอยากให้ทุกคนระวังไว้ให้มาก นั่นก็คือเรื่องของโลหะหนักสะสมในร่างกายครับ

เวลาที่เราพูดถึงสารพิษอย่างปรอทหรือแคดเมียม หลายคนอาจจะคิดว่าเป็นเรื่องไกลตัว หรือคิดว่าน่าจะเจอแค่วิถีชีวิตคนงานในโรงงานอุตสาหกรรมเท่านั้น แต่ในความเป็นจริงแล้ว เจ้าพวกนี้แอบซ่อนอยู่รอบตัวเรา ทั้งในอาหารการกิน เครื่องสำอาง หรือแม้แต่สิ่งแวดล้อมใกล้ตัวที่เราใช้ชีวิตอยู่ทุกวัน

สารโลหะหนักพวกนี้หลุดเข้ามาสะสมในร่างกายเราได้อย่างไร

การรับโลหะหนักเข้าสู่ร่างกายส่วนใหญ่ไม่ได้มาจากการกินเข้าไปโครมเดียวจนเกิดพิษเฉียบพลันครับ แต่มันเป็นการค่อยๆ สะสมทีละน้อยทีละนิดจนร่างกายขับออกไม่ทัน โดยช่องทางหลักๆ ที่พวกมันแอบเนียนเข้ามามีดังนี้

• อาหารการกิน: ปลาทะเลขนาดใหญ่บางชนิดที่อยู่ปลายห่วงโซ่อาหารมักจะมีการสะสมของปรอทค่อนข้างสูง หรือผักผลไม้ที่ปลูกในดินปนเปื้อนก็อาจจะมีแคดเมียมติดมาด้วย
• เครื่องสำอางและครีมหน้าขาว: ผลิตภัณฑ์ที่ไม่มีมาตรฐานและอ้างว่าขาวใสเร็วเกินจริง มักจะมีสารปรอทผสมอยู่เพื่อไปกดเม็ดสีผิว
• อากาศและสิ่งแวดล้อม: ควันพิษจากการเผาขยะ ควันรถยนต์ หรือโรงงานอุตสาหกรรมที่เราสูดดมเข้าไปทุกวัน
• อุปกรณ์ใกล้ตัว: การใช้ภาชนะบรรจุอาหารบางประเภทที่ไม่ปลอดภัย หรือการสัมผัสสิ่งของที่มีสารเคมีปนเปื้อนเป็นประจำ

เมื่อไหร่ที่เราจะเริ่มรู้ตัวว่ามีสารโลหะหนักสะสมในร่างกายเยอะเกินไป

ความน่ากลัวของเรื่องนี้คือ ในช่วงแรกที่สารพิษเริ่มเข้ามาสะสม ร่างกายเราจะไม่ได้ส่งเสียงเตือนอะไรรุนแรงครับ คนไ้หลายคนมักจะมาด้วยอาการเรื้อรังที่หาสาเหตุไม่ค่อยเจอ เช่น รู้สึกอ่อนเพลียไม่มีแรงตลอดเวลา ปวดหัวเรื้อรัง สมองล้าคิดงานไม่ออก ผิวหนังเริ่มมีปัญหา หรือมีอาการชาตามปลายมือปลายเท้าโดยไม่ทราบสาเหตุ ซึ่งถ้าปล่อยทิ้งไว้โดยไม่ตรวจเช็กหรือปรับเปลี่ยนพฤติกรรม สารเหล่านี้จะเริ่มไปกวนการทำงานของอวัยวะสำคัญ

ผลกระทบระยะยาวเมื่อปรอทและแคดเมียมเริ่มทำลายอวัยวะภายใน

ถ้าพูดถึงพิษจากปรอท อวัยวะหลักที่จะโดนเล่นงานหนักคือระบบประสาทและสมองครับ คนไข้อาจจะมีอาการมือสón ความจำสั้นลง อารมณ์แปรปรวน หรือการมองเห็นผิดปกติ ส่วนแคดเมียมนั้นขึ้นชื่อเรื่องการทำลายไตและกระดูก ทำให้ไตทำงานเสื่อมลงอย่างรวดเร็ว และเสี่ยงต่อโรคกระดูกพรุนหรือกระดูกเปราะได้ง่ายกว่าคนปกติทั่วไป

วิธีดูแลตัวเองและแนวทางการตรวจคัดกรองสารพิษในปัจจุบัน

สิ่งแรกที่เราทำได้ทันทีคือการเลือกกินอาหารครับ พยายามหลีกเลี่ยงอาหารที่เสี่ยงต่อการปนเปื้อน เลือกกินปลาจากแหล่งที่เชื่อถือได้ หลีกเลี่ยงครีมบำรุงผิวที่ไม่มี อย. และใส่หน้ากากอนามัยเมื่อต้องไปอยู่ในที่ที่อากาศมีมลพิษหนาแน่น

สำหรับคนที่กังวลว่าตัวเองอาจจะมีความเสี่ยง หรือมีอาการเรื้อรังที่รักษาไม่หายสักที ปัจจุบันเราสามารถตรวจระดับโลหะหนักในร่างกายได้ผ่านการเจาะเลือดหรือตรวจปัสสาวะ เพื่อดูว่ามีปริมาณสะสมมากน้อยแค่ไหน หากพบว่ามีค่าสูงเกินเกณฑ์ แพทย์จะได้วางแผนในการขับสารพิษหรือปรับเปลี่ยนพฤติกรรมได้อย่างตรงจุดก่อนที่อวัยวะภายในจะเสียหายไปมากกว่านี้ครับ