อาการปวดคอจากความเครียดและวิตกกังวล: เมื่อความเครียดขึ้นสมองและลงไปกองอยู่ที่บ่า

นั่งทำงานอยู่ดีๆ ทำไมถึงรู้สึกเหมือนมีใครมาแบกหินไว้บนบ่า?

หลายคนเดินเข้ามาปรึกษาที่ห้องตรวจด้วยอาการปวดตึงต้นคอ บ่าแข็งเป็นก้อน และบางทีก็ลามไปจนถึงปวดหัวข้างเดียว ตรวจดูแล้วไม่ได้นั่งทำงานผิดท่า ไม่ได้ก้มหน้าเล่นมือถือจนเกินงาม แต่พอคุยกันลึกๆ ถึงเรื่องงาน เรื่องชีวิตช่วงนี้ คำตอบส่วนใหญ่มักหนีไม่พ้นเรื่องความเครียด ความวิตกกังวล และความกดดันสะสม

ในทางการแพทย์ อาการปวดคอจากความเครียดและวิตก ไม่ใช่แค่เรื่องคิดไปเอง แต่มันคือปฏิกิริยาทางร่างกายที่เกิดขึ้นจริงและอธิบายได้ด้วยกลไกของระบบประสาทอัตโนมัติ

กลไกที่ร่างกายตอบสนองต่อความเครียด: ทำไมคอถึงเกร็งโดยไม่รู้ตัว?

เวลาที่เราเครียด วิตกกังวล หรือรู้สึกไม่ปลอดภัย สมองส่วนสัญชาตญาณจะสั่งการให้ร่างกายเตรียมพร้อมสู้หรือหนี (Fight or Flight Response) กล้ามเนื้อทั่วร่างกายโดยเฉพาะบริเวณคอ บ่า และไหล่ จะหดเกร็งอัตโนมัติเพื่อเตรียมรับมือกับภัยคุกคาม

ปัญหาคือภัยคุกคามในยุคปัจจุบันไม่ใช่เสือโคร่ง แต่มันคืออีเมลจากเจ้านาย กำหนดส่งงาน หรือปัญหาชีวิตที่แก้ไม่ตก ซึ่งทำให้เราต้องอยู่ในภาวะเครียดเรื้อรัง กล้ามเนื้อคอจึงเกร็งตัวติดต่อกันเป็นเวลานานจนเลือดไหลเวียนมาเลี้ยงไม่สะดวก เกิดเป็นกรดแลคติกคั่ง กลายเป็นก้อนแข็งตึงที่สร้างความเจ็บปวดทรมาน

สังเกตตัวเองด่วน อาการปวดคอแบบไหนที่มาจากความเครียด?

อาการปวดจากความเครียดจะมีลักษณะเฉพาะตัวที่ต่างจากการบาดเจ็บทั่วไป ลองเช็กดูว่าคุณกำลังเจอสิ่งเหล่านี้อยู่หรือไม่

• ปวดตึงทั้งสองข้าง: มักจะตึงขึ้นมาตั้งแต่บ่า ไหล่ ลามมาถึงท้ายทอยและขมับทั้งสองข้าง
• สัมพันธ์กับช่วงเวลาที่เครียด: ตื่นมาตอนเช้าอาจจะยังไม่ค่อยปวด แต่พอเริ่มเปิดคอมพิวเตอร์ เริ่มคิดเรื่องงาน อาการตึงจะเริ่มมาทันที
• มีอาการทางกายอื่นร่วมด้วย: เช่น หายใจตื้น ใจสั่น นอนไม่หลับ กัดฟันตอนนอน หรือปวดท้องจากกรดไหลย้อน
• ขยับคอได้ปกติแต่รู้สึกตึง: เวลาลองก้มเงยหรือหันซ้ายขวา กระดูกไม่ได้ติดขัด แต่จะรู้สึกตึงหน่วงเหมือนกล้ามเนื้อสั้นลง

ปรับสมองคลายเครียด เพื่อปลดล็อกกล้ามเนื้อคอที่เกร็งค้าง

การกินยาคลายกล้ามเนื้อหรือไปนวด เป็นการแก้ปัญหาที่ปลายเหตุ เพราะถ้าความเครียดในใจยังอยู่ อีกไม่นานกล้ามเนื้อก็จะกลับมาเกร็งใหม่อย่างแน่นอน การรักษาที่ยั่งยืนจึงต้องเริ่มจากการจัดการที่ต้นเหตุ

เทคนิคผ่อนคลายลมหายใจลดความตึงเครียด

เมื่อไหร่ก็ตามที่รู้สึกว่าคอเริ่มแข็ง บ่าเริ่มยก ให้หยุดสิ่งที่ทำอยู่แล้วตั้งสหายใจลึกๆ แบบ diaphragmatic breathing หายใจเข้าท้องป่อง 4 วินาที กลั้นไว้ 2 วินาที และหายใจออกยาวๆ 6 วินาที ทำติดต่อกันสัก 5 นาที จะช่วยส่งสัญญาณให้ระบบประสาทสั่งให้กล้ามเนื้อคลายตัวลงได้

ขยับร่างกายระหว่างวันเพื่อตัดวงจรความเครียด

การนั่งจดจ่อหน้าจอนานๆ ในภาวะที่จิตใจตึงเครียด จะยิ่งทำให้กล้ามเนื้อคอทำงานหนักอย่างไร้ทางเลือก ควรลุกขึ้นยืดเหยียดกล้ามเนื้อคอและบ่าเบาๆ ทุกๆ 1 ชั่วโมง หมุนไหล่ไปข้างหลัง และขยับเปลี่ยนอิริยาบถ เพื่อให้สมองได้พักและกล้ามเนื้อได้คลายตัว

เมื่อไหร่ควรไปพบแพทย์เพื่อตรวจเช็กอย่างละเอียด?

แม้ว่าอาการปวดคอส่วนใหญ่ที่มาจากความเครียดจะดีขึ้นได้เองเมื่อจิตใจผ่อนคลาย แต่หากมีอาการเตือนบางอย่างร่วมด้วย ก็ไม่ควรนิ่งนอนใจและควรมาให้แพทย์ตรวจวินิจฉัย

• มีอาการชาลามลงแขน หรือมีแรงมือลดลง จับของแล้วหล่น
• ปวดหัวรุนแรงมากแบบที่ไม่เคยเป็นมาก่อน
• มีไข้ร่วมกับอาการคอแข็งเกร็งจนก้มคางชิดอกไม่ได้
• อาการปวดไม่ดีขึ้นเลยแม้ว่าจะลองพักผ่อนและปรับพฤติกรรมแล้วหลายสัปดาห์