เวลาลูกน้อยหรือคนใกล้ตัวสำลักสิ่งแปลกปลอม ทำอย่างไรไม่ให้ตกใจและรับมือถูกวิธี

นั่งกินข้าวอยู่ดีๆ หรือปล่อยให้เด็กเล็กเล่นของเล่นชิ้นเล็กๆ ตามลำพังพริบตาเดียวก็เกิดเรื่องไม่คาดฝันขึ้นมาเสียแล้ว เสียงไอโขลกอย่างรุนแรง หน้าเริ่มเปลี่ยนเป็นสีแดงคล้ำ หรือบางคนถึงกับยกมือขึ้นกุมคอตัวเองโดยเปล่งเสียงออกมาไม่ได้ ภาพเหล่านี้คือสถานการณ์น่ากลัวของการสำลักสิ่งแปลกปลอมในทางเดินหายใจส่วนต้นที่หมอพบเจอได้บ่อย และมักทำให้คนรอบข้างตื่นตระหนกจนทำอะไรไม่ถูก

ข้าวติดคอหรือของเล่นอุดตันหลอดลม ต่างกันอย่างไรและอันตรายแค่ไหน

เวลาที่เราพูดถึงการสำลัก สิ่งแปลกปลอมอาจเป็นได้ทั้งอาหาร เช่น เม็ดถั่ว ก้างปลา ชิ้นเนื้อขนาดใหญ่ หรือวัตถุขนาดเล็กอย่างลูกปัด เหรียญ และชิ้นส่วนของเล่น เมื่อสิ่งเหล่านี้หลุดเข้าไปติดอยู่ในหลอดลม ร่างกายจะมีกลไกป้องกันตัวทันทีด้วยการไออย่างรุนแรงเพื่อขับมันออกมา หากหลุดเข้าไปเพียงบางส่วน ร่างกายยังพอหายใจได้บ้าง แต่ถ้าชิ้นใหญ่จนไปปิดกั้นทางเดินหายใจส่วนต้นแบบสนิท ออกซิเจนจะไม่สามารถเข้าสู่ปอดได้ สมองจะเริ่มขาดออกซิเจนภายในเวลาไม่กี่นาที ซึ่งถือเป็นภาวะฉุกเฉินถึงชีวิตที่ต้องรีบช่วยเหลือทันที

สัญญาณเตือนภัยแบบไหนที่แปลว่ากำลังสำลักแน่ๆ

การสังเกตอาการให้เร็วคือหัวใจสำคัญที่จะช่วยชีวิตคนไข้ได้ ลองดูอาการเหล่านี้ว่าเข้าข่ายหรือไม่:

• ไอสำลักอย่างกะทันหัน โดยไม่มีสาเหตุจากการเป็นหวัด
• พูดไม่อออก ส่งเสียงไม่ได้ หรือออกเสียงได้เบามากเพราะลมผ่านกล่องเสียงไม่สะดวก
• หายใจมีเสียงวี๊ดหรือเสียงดังแปลกๆ ขณะพยายามสูดอากาศเข้า
• ริมฝีปาก เล็บมือ หรือผิวหนังเริ่มเปลี่ยนเป็นสีคล้ำหรือเขียว จากภาวะขาดออกซิเจน
• เอามือกุมคอตัวเอง ซึ่งเป็นภาษากายสากลที่บอกว่าหายใจไม่ออก

วิธีช่วยชีวิตเบื้องต้นเมื่อเจอคนสำลักสิ่งแปลกปลอม

สิ่งแรกที่หมออยากย้ำคือ ตั้งสติให้มั่น หากผู้ป่วยยังไอได้แรงและหายใจได้เอง ห้ามไปทุบหลังเด็ดขาด เพราะอาจทำให้สิ่งแปลกปลอมที่ติดอยู่ขยับลงไปลึกกว่าเดิม ให้ส่งเสริมการไอต่อไป แต่ถ้าเริ่มมีอาการเขียว หายใจไม่ออก หรือส่งเสียงไม่ได้ ต้องใช้เทคนิคช่วยชีวิตทันทีตามช่วงวัย

วิธีช่วยเหลือเด็กโตและผู้ใหญ่ด้วยการกระแทกช่องท้อง

หากเป็นเด็กโตหรือผู้ใหญ่ ให้ยืนด้านหลังของผู้ป่วย ใช้แขนโอบรอบเอว กำมือข้างหนึ่งแล้ววางบริเวณเหนือสะดือแต่ใต้ลิ้นปี่ จากนั้นใช้มืออีกข้างกุมทับแล้วออกแรงกระแทกเข้าด้านในและขึ้นบนอย่างรวดเร็ว ทำซ้ำจนกว่าสิ่งแปลกปลอมจะหลุดออกมาหรือผู้ป่วยหมดสติ

วิธีช่วยเหลือทารกอายุต่ำกว่าหนึ่งปี

สำหรับเด็กเล็กห้ามใช้วิธีกระแทกช่องท้องเด็ดขาด เพราะอาจโดนอวัยวะภายในได้รับบาดเจ็บ ให้คว่ำตัวเด็กราบลงบนแขน โดยให้ศีรษะอยู่ต่ำกว่าลำตัว ใช้สันมือตบลงไปที่บริเวณกลางหลังระหว่างสะบัก 5 ครั้ง สลับกับการพลิกตัวหงายขึ้นแล้วใช้นิ้วมือสองนิ้วกดลงที่กลางหน้าอก 5 ครั้ง สลับกันไปจนกว่าสิ่งแปลกปลอมจะหลุด

อาการแบบไหนที่ต่อให้เอาของออกมาได้แล้ว ก็ยังต้องรีบพาไปโรงพยาบาล

หลายคนใจชื้นเมื่อสิ่งแปลกปลอมหลุดออก การสำลักสิ่งแปลกปลอมในทางเดินหายใจส่วนต้น จบลงด้วยดีและคนไข้กลับมาหายใจปกติ แต่ในความเป็นจริง บางครั้งเศษชิ้นส่วนเล็กๆ อาจหลุดลึกเข้าไปค้างอยู่ในปอด หรือเกิดแผลอักเสบในทางเดินหายใจ หากยังมีอาการไอเรื้อรัง เจ็บคอ หายใจมีเสียงดัง หรือมีไข้ต่ำๆ ตามมาในภายหลัง ควรรีบพาไปพบแพทย์เพื่อตรวจเอกซเรย์ซ้ำอย่างละเอียด อย่าปล่อยทิ้งไว้เพราะอาจเกิดภาวะปอดอักเสบติดเชื้อตามมาได้ครับ