เมื่อการติดเชื้อไม่ใช่แค่เรื่องไข้หวัด: ทำไมภาวะมีบุตรยากและการเป็นหมันถึงตามมาได้

หลายคนอาจไม่เคยนึกถึงว่าการติดเชื้อธรรมดาจะส่งผลต่อการมีลูก

เวลาเราพูดถึงการติดเชื้อ หลายคนมักจะนึกถึงแค่ไข้หวัด น้ำมูก หรืออาการปวดท้องที่หายเองได้ แต่ในมุมของหมอสูตินรีเวช มีคนไข้หลายคู่ที่เดินเข้ามาปรึกษาเรื่อง ภาวะมีบุตรยากและการเป็นหมันอัน เป็นผลมาจากโรคติดเชื้อที่ดูเหมือนไม่ร้ายแรงในอดีต ซึ่งบางครั้งการอักเสบเพียงครั้งเดียวอาจทิ้งร่องรอยไว้ในระบบสืบพันธุ์จนทำให้การตั้งครรภ์กลายเป็นเรื่องยากในอนาคต

เชื้อโรคเดินทางเข้าไปทำลายระบบสืบพันธุ์ได้อย่างไร

กระบวนการที่การติดเชื้อส่งผลต่อภาวะมีบุตรยากมักเกิดจากตัวเชื้อโรคเองหรือการตอบสนองของภูมิคุ้มกันร่างกายที่เข้าไปทำลายเนื้อเยื่อในบริเวณอุ้งเชิงกราน ตัวอย่างเช่น:

• การอักเสบในอุ้งเชิงกราน (PID): มักเกิดจากเชื้อที่ติดต่อทางเพศสัมพันธ์ เช่น หนองในหรือหนองในเทียม เมื่อเชื้อเหล่านี้เดินทางผ่านปากมดลูกขึ้นไปสู่ปีกมดลูก จะทำให้เกิดการอักเสบเรื้อรัง จนเกิดพังผืดตามมา
• พังผืดที่ขัดขวางการปฏิสนธิ: พังผืดที่เกิดขึ้นหลังการอักเสบจะไปดึงรั้งหรือปิดกั้นท่อนำไข่ ทำให้ไข่ไม่สามารถเดินทางมาเจอกับอสุจิได้ หรือถ้าปฏิสนธิได้แล้ว ก็อาจไปฝังตัวผิดที่จนเกิดเป็นท้องนอกมดลูก
• ผลกระทบต่ออสุจิในผู้ชาย: ในผู้ชาย การติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะหรือต่อมลูกหมากอักเสบเรื้อรัง สามารถส่งผลต่อความแข็งแรง จำนวน และรูปร่างของอสุจิได้โดยตรง

ภาวะแทรกซ้อนที่ทิ้งร่องรอยไว้ในท่อนำไข่และรังไข่

ท่อนำไข่เปรียบเสมือนสะพานเชื่อมระหว่างรังไข่กับมดลูก หากมีการติดเชื้อเกิดขึ้นจนเกิดเป็นหนองหรือภาวะอักเสบเรื้อรัง เนื้อเยื่อบริเวณนั้นจะสูญเสียความยืดหยุ่นและระบบการทำงานที่ละเอียดอ่อนไป แม้การติดเชื้อจะหายไปแล้ว แต่ความเสียหายถาวรที่เกิดขึ้นมักเป็นสาเหตุหลักที่ทำให้คู่รักหลายคู่ไม่สามารถมีลูกได้ตามธรรมชาติ

วิธีสังเกตอาการเตือนก่อนสายเกินไป

การป้องกันสำคัญกว่าการรักษาเสมอ หากมีสัญญาณเหล่านี้ควรรีบมาพบแพทย์โดยเร็ว:

• มีตกขาวผิดปกติ มีกลิ่นเหม็น หรือมีสีเขียวเหลือง
• ปวดท้องน้อยเรื้อรัง โดยเฉพาะเวลาที่มีเพศสัมพันธ์
• มีไข้ร่วมกับอาการปวดหน่วงท้องน้อย
• ปัสสาวะแสบขัดบ่อยครั้ง

เมื่อความฝันอยากมีลูกกลายเป็นเรื่องยาก หมอช่วยอย่างไรได้บ้าง

ไม่ต้องตกใจไปหากตรวจพบว่าเป็นหมันหรือมีบุตรยากจากการติดเชื้อในอดีต เพราะเทคโนโลยีการแพทย์ในปัจจุบันก้าวหน้าไปมาก หมอสามารถใช้วิธีการช่วยปฏิสนธิ เช่น การฉีดเชื้อเข้าโพรงมดลูก (IUI) หรือการทำเด็กหลอดแก้ว (IVT/ICSI) เพื่อแก้ปัญหาเรื่องท่อนำไข่อุดตันหรือคุณภาพอสุจิได้ สิ่งสำคัญคือการเข้าปรึกษาตั้งแต่เนิ่นๆ เพื่อประเมินความเสียหายและวางแผนครอบครัวอย่างเหมาะสมที่สุด