ไวรัสตับอักเสบเอ: เรื่องใกล้ตัวที่มากับอาหารและน้ำดื่ม

ตับอักเสบจากไวรัสเอ มาจากไหนและเป็นอย่างไร

หลายคนอาจเคยได้ยินชื่อโรคไวรัสตับอักเสบเอผ่านหูกันมาบ้าง แต่อาจไม่แน่ใจว่ามันน่ากลัวแค่ไหน จริงๆ แล้วโรคนี้ไม่ได้ติดต่อผ่านทางเลือดเหมือนไวรัสตับอักเสบบีหรือซี แต่เป็นโรคที่ติดต่อผ่านทางระบบทางเดินอาหารเป็นหลัก หรือที่มักเรียกกันว่า โรคติดต่อผ่านทางปาก (Fecal-oral route) อธิบายให้เห็นภาพง่ายๆ คือเชื้อไวรัสตัวนี้จะปนเปื้อนมากับอาหารหรือน้ำดื่มที่ปรุงไม่สุกหรือมีความสะอาดไม่เพียงพอ เมื่อเรากินเข้าไป เชื้อจะเดินทางไปที่ตับและทำให้เกิดการอักเสบขึ้นมานั่นเอง

สัญญาณเตือนที่ร่างกายบอกว่าตับกำลังมีปัญหา

ช่วงแรกหลังจากได้รับเชื้อ คนไข้มักยังไม่ค่อยรู้ตัว จนกระทั่งไวรัสเริ่มก่อตัวและทำให้เกิดอาการ ซึ่งมักจะแสดงออกมาดังนี้:

• มีไข้ต่ำๆ และรู้สึกเพลียเหมือนคนเป็นไข้หวัด
• คลื่นไส้ อาเจียน และไม่อยากอาหาร
• ปวดท้องบริเวณใต้ชายโครงขวา
• ปัสสาวะมีสีเข้มคล้ายน้ำชา
• ตาเหลืองหรือตัวเหลือง ซึ่งเป็นสัญญาณชัดเจนว่าตับเริ่มทำงานผิดปกติ

ภาวะตับอักเสบจากเชื้อไวรัสตับอักเสบเอ ตรวจเจอได้เร็วแค่ไหน

เมื่อมีอาการดังกล่าว การมาพบแพทย์เพื่อตรวจเลือดคือวิธีที่แน่นอนที่สุด หมอจะทำการตรวจหาค่าเอนไซม์ตับ (ALT/AST) ที่พุ่งสูงขึ้นกว่าปกติ และตรวจหาภูมิคุ้มกันจำเพาะ (Anti-HAV IgM) เพื่อยืนยันว่าเป็นการติดเชื้อไวรัสตับอักเสบเอจริงๆ ไม่ใช่สาเหตุอื่นอย่างนิ่วในถุงน้ำดีหรือผลข้างเคียงจากยาที่กินอยู่

วิธีดูแลตัวเองเมื่อรู้ว่าเป็นโรคนี้

ข่าวดีคือไวรัสตับอักเสบเอส่วนใหญ่เป็นแล้วหายเองได้ ไม่กลายเป็นโรคตับอักเสบเรื้อรังเหมือนไวรัสตับอักเสบชนิดอื่น สิ่งที่คนไข้ต้องทำคือ:

• พักผ่อนให้เพียงพอ เพื่อให้ร่างกายฟื้นฟูเซลล์ตับ
• งดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์โดยเด็ดขาด เพราะแอลกอฮอล์จะไปซ้ำเติมตับที่กำลังอักเสบให้แย่ลง
• กินอาหารอ่อน ย่อยง่าย และเน้นความสะอาด
• หลีกเลี่ยงการซื้อยาแก้ปวดหรือยาสมุนไพรมากินเอง เพราะยาหลายชนิดต้องผ่านการกำจัดที่ตับ ซึ่งอาจทำให้ตับรับภาระหนักเกินไป

ป้องกันไว้ดีกว่าแก้ด้วยวัคซีน

วิธีป้องกันที่ดีที่สุดคือการรักษาความสะอาดของอาหารและน้ำดื่ม รวมถึงการล้างมือก่อนรับประทานอาหารเสมอ อย่างไรก็ตาม สำหรับคนที่ต้องเดินทางไปในพื้นที่ที่มีการระบาด หรือต้องการสร้างภูมิคุ้มกันให้ร่างกาย การฉีดวัคซีนป้องกันไวรัสตับอักเสบเอถือเป็นทางเลือกที่ได้ผลดีมาก โดยวัคซีนจะฉีดทั้งหมด 2 เข็ม ห่างกันประมาณ 6-12 เดือน เพียงเท่านี้ก็สามารถมีภูมิคุ้มกันในระยะยาวได้แล้ว

อาการแบบไหนที่ต้องรีบมาพบแพทย์ทันที

แม้โรคนี้จะไม่อันตรายถึงชีวิตในคนส่วนใหญ่ แต่ถ้ามีอาการผิดปกติเหล่านี้ ต้องไม่รอช้า:

• อาเจียนรุนแรงจนกินไม่ได้และร่างกายขาดน้ำ
• ซึมลง สับสน หรือพูดจาเพ้อเจ้อ
• ตาเหลืองตัวเหลืองมากขึ้นเรื่อยๆ
• มีอาการเลือดออกง่าย เช่น เลือดกำเดาไหล หรือมีจุดจ้ำเลือดตามตัว

อาการเหล่านี้อาจเป็นสัญญาณของภาวะตับวายเฉียบพลัน ซึ่งเป็นภาวะแทรกซ้อนที่พบได้น้อยแต่รุนแรง จึงจำเป็นต้องได้รับการดูแลในโรงพยาบาลอย่างใกล้ชิด