ระยะฟักตัวของโรคพิษสุนัขบ้าในมนุษย์: นานแค่ไหนที่เชื้อจะเริ่มออกฤทธิ์?

ทำไมเรื่องระยะฟักตัวของโรคพิษสุนัขบ้าในมนุษย์ถึงเป็นเรื่องคอขาดบาดตาย

หลายครั้งที่หมอตรวจคนไข้ที่โดนสุนัขหรือแมวกัดมา คำถามยอดฮิตที่หมอได้ยินบ่อยที่สุดคือ แล้วเมื่อไหร่จะรู้ว่าติดเชื้อหรือยัง หรือต้องรอสังเกตอาการนานเท่าไหร่ถึงจะปลอดภัยจริงๆ โรคพิษสุนัขบ้าเป็นโรคที่น่ากลัวเพราะถ้ามีอาการแสดงออกมาแล้ว อัตราการเสียชีวิตนั้นสูงเกือบ 100 เปอร์เซ็นต์ ดังนั้น การเข้าใจเรื่องระยะฟักตัวจะช่วยให้เราตัดสินใจมารับวัคซีนได้ทันเวลา ไม่ใช่ปล่อยจนสายเกินแก้

ระยะฟักตัวของโรคพิษสุนัขบ้าในมนุษย์คืออะไรกันแน่?

คำว่าระยะฟักตัวทางการแพทย์ หมายถึงช่วงเวลาตั้งแต่เชื้อไวรัสเรบี่ส์เข้าสู่ร่างกาย จนกระทั่งเริ่มปรากฏอาการทางคลินิกให้เห็น โดยปกติแล้วระยะนี้จะกินเวลาตั้งแต่ 1 ถึง 3 เดือน แต่ในบางกรณีอาจสั้นเพียงไม่กี่วันหรือยาวนานเป็นปีก็ได้ ขึ้นอยู่กับปัจจัยหลายอย่างที่เชื้อใช้ในการเดินทางจากแผลเข้าสู่ระบบประสาทส่วนกลาง

ปัจจัยสำคัญที่ทำให้ระยะฟักตัวสั้นหรือยาวต่างกัน

การที่เชื้อจะเดินทางไปถึงสมองได้เร็วแค่ไหนขึ้นอยู่กับปัจจัยเหล่านี้:

• ตำแหน่งของแผล: ยิ่งแผลอยู่ใกล้สมองหรือบริเวณที่มีเส้นประสาทมาก เช่น ใบหน้า คอ หรือมือ ระยะฟักตัวจะสั้นลงอย่างเห็นได้ชัด
• ความลึกและปริมาณแผล: แผลฉกรรจ์ที่ถูกกัดจนเนื้อขาดหรือมีแผลหลายจุด ทำให้เชื้อเข้าสู่ร่างกายได้ในปริมาณมาก
• ความรุนแรงของการกัด: การกัดที่ทำให้เกิดบาดแผลลึกจนถึงชั้นกล้ามเนื้อช่วยให้เชื้อแพร่กระจายเข้าสู่ปลายประสาทได้ง่ายกว่าแผลถลอกทั่วไป
• การดูแลแผลเบื้องต้น: คนที่ล้างแผลด้วยน้ำสะอาดและสบู่ทันทีที่โดนกัด จะช่วยลดปริมาณเชื้อในแผลได้อย่างมหาศาล ซึ่งส่งผลดีต่อระยะเวลาการฟักตัว

อาการเตือนแรกเริ่มที่บอกว่าเชื้อกำลังเดินทาง

ก่อนที่อาการรุนแรงจะปรากฏ คนไข้มักเริ่มจากอาการที่ไม่จำเพาะเจาะจงคล้ายไข้หวัดใหญ่ ได้แก่:

• มีไข้ อ่อนเพลีย ปวดเมื่อยตามตัว
• รู้สึกคันหรือเสียวแปลบผิดปกติบริเวณแผลที่ถูกกัด แม้ว่าแผลภายนอกจะดูเหมือนหายดีแล้วก็ตาม
• อาการปวดแสบปวดร้อนบริเวณแผล ถือเป็นสัญญาณเตือนที่สำคัญมากที่ห้ามมองข้ามเด็ดขาด

เมื่อไหร่ที่ต้องเลิกสังเกตอาการแล้วรีบมาหาหมอทันที

ถ้าถามหมอว่ารอสังเกตอาการสัตว์ได้ไหม คำตอบคือรอได้ในกรณีที่สัตว์นั้นรู้จักและติดตามได้จริง แต่ถ้าเป็นสัตว์ไม่ทราบที่มา หรือสัตว์ที่หนีหายไปหลังกัด การรอให้มีอาการในคนเป็นเรื่องที่อันตรายเกินไป

หากได้รับบาดเจ็บจากสัตว์ที่สงสัยว่ามีเชื้อพิษสุนัขบ้า ไม่ว่าจะเป็นการกัด ข่วน หรือถูกเลียแผล สิ่งที่ต้องทำคือการล้างแผลด้วยน้ำและสบู่หลายๆ ครั้ง แล้วรีบมาพบแพทย์เพื่อรับการฉีดวัคซีนป้องกันให้เร็วที่สุด การมารับวัคซีนให้ครบตามนัดสำคัญกว่าการมานั่งกังวลเรื่องระยะฟักตัว เพราะวัคซีนที่เราใช้ในปัจจุบันมีประสิทธิภาพสูงมากในการป้องกันโรคก่อนที่เชื้อจะเข้าสู่ระบบประสาท