ระยะฟักตัวของโรคพิษสุนัขบ้าในมนุษย์: สิ่งที่ทุกคนต้องรู้ก่อนสายเกินแก้

ทำไมเรื่องระยะฟักตัวของโรคพิษสุนัขบ้าในมนุษย์ถึงเป็นเรื่องคอขาดบาดตาย

หลายครั้งที่คนไข้เดินเข้ามาปรึกษาด้วยความกังวลหลังจากโดนสุนัขหรือแมวข่วนหรือกัด สิ่งที่ผมมักจะย้ำเสมอคือ โรคพิษสุนัขบ้าไม่ใช่เรื่องเล่นๆ และไม่เหมือนกับแผลอักเสบทั่วไป เพราะเมื่อไวรัสเข้าสู่ร่างกายแล้ว มันจะเดินทางผ่านเส้นประสาทมุ่งหน้าสู่สมอง ความน่ากลัวที่สุดคือเรามักไม่รู้เลยว่าเชื้อเดินทางไปถึงไหนแล้วจนกว่าอาการจะเริ่มปรากฏ

ระยะฟักตัวของโรคพิษสุนัขบ้าในมนุษย์นานแค่ไหน

โดยปกติแล้ว ระยะฟักตัวของโรคพิษสุนัขบ้าในมนุษย์จะกินเวลาเฉลี่ยประมาณ 1 ถึง 3 เดือน แต่ตัวเลขนี้ไม่ใช่ค่าคงที่เสมอไป เพราะการที่เชื้อจะแสดงอาการเร็วหรือช้าขึ้นอยู่กับปัจจัยสำคัญหลักๆ ดังนี้

• ตำแหน่งที่ถูกกัด: ยิ่งแผลอยู่ใกล้สมองหรือบริเวณที่มีเส้นประสาทมาก เช่น ใบหน้า คอ หรือมือ เชื้อจะเดินทางเข้าสู่ระบบประสาทส่วนกลางได้รวดเร็วกว่าแผลที่ขา
• ความลึกของแผล: แผลฉกรรจ์ที่มีความลึกหรือรอยข่วนหลายแผล ทำให้ปริมาณเชื้อเข้าสู่ร่างกายได้มากกว่า
• ปริมาณไวรัส: สัตว์ที่มีเชื้อในน้ำลายเข้มข้นจะทำให้โอกาสติดเชื้อสูงกว่า

สัญญาณเตือนแรกเริ่มที่ร่างกายพยายามบอกเรา

ช่วงแรกของการติดเชื้อ เราอาจจะยังไม่เห็นอาการชัดเจน แต่คนไข้บางรายอาจเริ่มรู้สึกไม่สบายตัวคล้ายจะเป็นไข้หวัด มีอาการคันหรือปวดแปลบๆ บริเวณแผลที่ถูกกัด แม้ว่าแผลนั้นจะสมานตัวดีไปแล้วก็ตาม อาการนำเหล่านี้คือสัญญาณเตือนว่าไวรัสกำลังเดินทางผ่านเส้นประสาทเข้าสู่ไขสันหลังและสมอง

เมื่อไวรัสเข้าสู่สมอง อาการที่ชัดเจนจะเป็นอย่างไร

เมื่อเข้าสู่ระยะออกอาการ ผู้ป่วยจะเริ่มมีอาการทางระบบประสาทที่เห็นได้ชัด เช่น กลัวน้ำ กลัวลม กระสับกระส่าย คุ้มคลั่ง หรือในบางรายอาจมีอาการอัมพาตจนนำไปสู่การเสียชีวิต ซึ่งในจุดนี้ทางการแพทย์ยังไม่มีวิธีรักษาให้หายขาดได้ ดังนั้นการป้องกันตั้งแต่โดนกัดจึงเป็นวิธีที่ดีที่สุดเพียงวิธีเดียว

โดนกัดแบบไหนที่ต้องรีบไปฉีดวัคซีนทันที

ไม่ว่าคุณจะมั่นใจแค่ไหนว่าสัตว์ตัวนั้นดูปกติ หรือเคยได้รับวัคซีนมาแล้ว หากโดนสัตว์กัด ข่วน หรือเลียบริเวณที่มีแผล ขอให้ถือว่ามีความเสี่ยงไว้ก่อน โดยสิ่งที่ควรทำทันทีคือ:

• รีบล้างแผลด้วยน้ำสะอาดและสบู่หลายๆ ครั้ง เพื่อลดปริมาณเชื้อในเบื้องต้น
• ใส่ยาฆ่าเชื้อ เช่น โพวิโดนไอโอดีน
• รีบไปพบแพทย์เพื่อประเมินการฉีดวัคซีนป้องกันพิษสุนัขบ้าและเซรุ่มทันที

อย่ารอดูอาการ เพราะพิษสุนัขบ้าไม่มีข้อยกเว้น

อย่ารอให้ถึงวันที่แสดงอาการ เพราะเมื่อถึงเวลานั้นการช่วยเหลือจะทำได้ยากมาก การฉีดวัคซีนให้ครบตามกำหนดคือเกราะคุ้มกันเดียวที่จะช่วยชีวิตคุณได้ หากใครยังลังเลหรือคิดว่าแผลเล็กน้อยไม่เป็นไร ผมอยากให้เปลี่ยนความคิดใหม่ เพราะชีวิตเรามีค่าเกินกว่าจะเสี่ยงกับโรคที่ป้องกันได้ด้วยการฉีดวัคซีนครับ