ลูกอารมณ์ร้ายหรือป่วยกันแน่: ทำความเข้าใจความผิดปกติทางอารมณ์ที่แปรปรวนในเด็ก

อารมณ์ร้ายแค่ไหนที่เรียกว่าผิดปกติ

คุณพ่อคุณแม่หลายท่านมักกังวลใจเวลาเห็นลูกน้อยกรีดร้อง อาละวาด หรือโกรธจัดจนควบคุมตัวเองไม่ได้ แน่นอนว่าเด็กวัยกำลังโตย่อมมีช่วงที่อารมณ์ฉุนเฉียวบ้างเป็นธรรมดา แต่ถ้าพฤติกรรมเหล่านั้นเกิดขึ้นบ่อยครั้ง รุนแรงจนกระทบต่อชีวิตประจำวัน หรือทำร้ายตัวเองและคนรอบข้าง นี่อาจเป็นสัญญาณเตือนของ ความผิดปกติทางอารมณ์ที่แปรปรวน ซึ่งไม่ใช่แค่เรื่องของนิสัยเสียหรือการเอาแต่ใจ แต่เป็นภาวะที่สมองของเด็กมีปัญหาในการจัดการกับความรู้สึกนึกคิดของตัวเอง

สาเหตุที่ทำให้เด็กคุมอารมณ์ตัวเองไม่ได้

ความผิดปกติทางอารมณ์ที่แปรปรวนในเด็กไม่ได้เกิดขึ้นจากสาเหตุเดียว แต่มักเป็นส่วนผสมของหลายปัจจัยรวมกัน

• ปัจจัยด้านพันธุกรรม: สารเคมีในสมองบางชนิดที่ทำหน้าที่ควบคุมอารมณ์อาจมีระดับที่ไม่สมดุลมาตั้งแต่เกิด
• สภาพแวดล้อมและการเลี้ยงดู: การอยู่ในสภาพแวดล้อมที่ตึงเครียด ขาดความอบอุ่น หรือมีการเปลี่ยนแปลงในครอบครัวอย่างรุนแรง ส่งผลกระทบต่อพัฒนาการทางจิตใจของเด็กอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
• พัฒนาการทางสมอง: เด็กบางคนอาจมีความล่าช้าในการพัฒนาสมองส่วนหน้า ซึ่งทำหน้าที่เหมือนเบรกคอยยับยั้งอารมณ์ที่พุ่งพล่าน

สังเกตอย่างไรว่านี่คือภาวะผิดปกติ ไม่ใช่แค่นิสัยเอาแต่ใจ

หลายครั้งที่เราแยกไม่ออกระหว่างการซนตามวัยกับภาวะที่ต้องรักษา ลองสังเกตอาการเหล่านี้ดูครับ

• ความถี่และระดับความรุนแรง: ลูกอาละวาดบ่อยจนเป็นเรื่องปกติประจำวัน และความโกรธนั้นรุนแรงเกินกว่าสถานการณ์ที่เกิดขึ้นจริง
• ความยาวนานของอารมณ์: เมื่อโกรธแล้วใช้เวลานานมากกว่าจะสงบลงได้ ไม่สามารถเบี่ยงเบนความสนใจได้ง่ายๆ
• ผลกระทบต่อคนรอบข้าง: มีพฤติกรรมก้าวร้าว ทำลายข้าวของ หรือทำร้ายผู้อื่นเป็นประจำ
• ความสัมพันธ์แย่ลง: เริ่มมีปัญหาในการเล่นกับเพื่อนที่โรงเรียน หรือเข้ากับพี่น้องไม่ได้ จนคุณครูเริ่มทักเรื่องพฤติกรรม

เมื่อไหร่ที่ควรพามาพบแพทย์เพื่อประเมินอาการ

หากคุณเริ่มรู้สึกว่าไม่สามารถรับมือกับพฤติกรรมของลูกได้อีกต่อไป หรือสงสัยว่าภาวะอารมณ์ของลูกอาจเป็นอุปสรรคต่อการเติบโตและการเรียนรู้ การมาปรึกษากุมารแพทย์เฉพาะทางด้านพัฒนาการและพฤติกรรมเป็นทางเลือกที่ดีที่สุดครับ การวินิจฉัยตั้งแต่เนิ่นๆ จะช่วยให้เราวางแผนช่วยเหลือลูกได้ทันท่วงที ไม่ว่าจะเป็นการปรับพฤติกรรมโดยใช้จิตวิทยาเชิงบวก หรือในบางกรณีที่รุนแรง การใช้ยาภายใต้การดูแลของแพทย์จะช่วยให้สมองของน้องนิ่งขึ้นและพร้อมที่จะเรียนรู้การควบคุมตัวเองได้ดียิ่งขึ้น

วิธีดูแลเบื้องต้นที่พ่อแม่ทำได้ที่บ้าน

หัวใจสำคัญคือความใจเย็นและการสร้างความรู้สึกปลอดภัยให้เด็ก

• กำหนดขอบเขตให้ชัดเจน: แม้จะเข้าใจว่าลูกมีภาวะอารมณ์ไม่นิ่ง แต่ต้องมีกฎระเบียบที่แน่นอนว่าสิ่งใดทำได้และสิ่งใดทำไม่ได้
• สื่อสารด้วยความเข้าอกเข้าใจ: แทนที่จะดุกลับเมื่อลูกอาละวาด ลองใช้วิธีพูดคุยเมื่อเขาสงบลง เพื่อสอนให้เขารู้จักชื่อของอารมณ์นั้นๆ เช่น ตอนนี้ลูกกำลังโกรธเพราะอะไร
• สร้างพื้นที่ปลอดภัย: เมื่อลูกเริ่มคุมอารมณ์ไม่อยู่ ให้แยกเขาไปอยู่ในที่ที่ปลอดภัยและเงียบสงบ เพื่อลดสิ่งเร้าจนกว่าเขาจะเย็นลง