เมื่อลูกอารมณ์เหวี่ยงเกินเบอร์: รับมืออย่างไรกับความผิดปกติทางอารมณ์ที่แปรปรวน

ลูกแค่เอาแต่ใจหรือมีปัญหามากกว่านั้น? แยกให้ออกก่อนตีกรอบ

คุณพ่อคุณแม่หลายคนมักจะกังวลใจเวลาเห็นลูกน้อยกรีดร้อง อาละวาด หรือโกรธจัดจนควบคุมตัวเองไม่ได้ หลายครั้งเรามักเผลอคิดไปว่าลูกกำลังเอาแต่ใจ หรือเลี้ยงดูมาไม่ดีพอ แต่ในทางการแพทย์ยังมีภาวะที่เรียกว่า ความผิดปกติทางอารมณ์ที่แปรปรวน ซึ่งมีความรุนแรงและส่งผลกระทบต่อชีวิตประจำวันของเด็กมากกว่านิสัยดื้อรั้นทั่วไป

อาการแบบไหนที่เข้าข่ายอารมณ์แปรปรวนผิดปกติ

การร้องไห้งอแงในเด็กเป็นเรื่องปกติของพัฒนาการ แต่หากพฤติกรรมเหล่านั้นเข้าข่ายสัญญาณเตือนต่อไปนี้ คุณพ่อคุณแม่อาจต้องเริ่มสังเกตให้มากขึ้น:

• อารมณ์โกรธพุ่งพล่านและรุนแรงอย่างกะทันหัน โดยที่เหตุผลเล็กน้อยไม่น่าจะทำให้เกิดปฏิกิริยาได้มากขนาดนั้น
• ระยะเวลาที่แสดงอารมณ์โกรธนานเกินไปและยากที่จะปลอบให้สงบลงได้
• พฤติกรรมทำร้ายตัวเอง หรือทำลายข้าวของเมื่อไม่พอใจ
• ส่งผลกระทบต่อการเรียน การเข้าสังคม หรือความสัมพันธ์กับคนในครอบครัวอย่างชัดเจน

ความแตกต่างระหว่างการดื้อปกติกับความผิดปกติทางอารมณ์

หัวใจสำคัญของการแยกแยะคือความถี่และความรุนแรง หากเด็กคนหนึ่งดื้อเพราะต้องการเรียกร้องความสนใจหรือต้องการของเล่น แต่เมื่อได้รับหรือเมื่อผ่านช่วงเวลาหนึ่งไปก็สามารถกลับมาเป็นปกติได้ นั่นคือธรรมชาติของเด็ก แต่ในเด็กที่มี ความผิดปกติทางอารมณ์ที่แปรปรวน อารมณ์ที่เกิดขึ้นมักจะติดค้างยาวนานและเด็กไม่สามารถจัดการกับความรู้สึกตัวเองได้แม้จะอยู่ในสถานการณ์ที่ควรจะปกติแล้วก็ตาม

ทำไมลูกถึงควบคุมอารมณ์ตัวเองไม่ได้

สาเหตุไม่ได้มาจากพฤติกรรมการเลี้ยงดูเพียงอย่างเดียว แต่ยังมีปัจจัยร่วมอื่นที่ซับซ้อน เช่น:

• โครงสร้างการทำงานของสมองส่วนที่ควบคุมอารมณ์และแรงกระตุ้นอาจยังพัฒนาได้ไม่เต็มที่
• ปัจจัยทางพันธุกรรมที่มีผลต่อระบบสารเคมีในสมอง
• ภาวะสุขภาพจิตอื่นที่แฝงอยู่ เช่น โรคสมาธิสั้น หรือภาวะวิตกกังวล

วิธีดูแลและช่วยเหลือเมื่อลูกเผชิญภาวะอารมณ์สุดโต่ง

การเข้าใจว่าเด็กไม่ได้ตั้งใจจะสร้างปัญหาคือจุดเริ่มต้นที่สำคัญที่สุด วิธีการปรับจูนที่ช่วยได้คือ:

• สร้างสภาพแวดล้อมที่คาดเดาได้: กิจวัตรประจำวันที่ชัดเจนจะช่วยให้เด็กที่มีอารมณ์เปราะบางรู้สึกปลอดภัยมากขึ้น
• การรับฟังแทนการตัดสิน: ในช่วงที่อารมณ์สงบลง ให้ลองชวนคุยถึงความรู้สึกที่เกิดขึ้น เพื่อสอนให้ลูกรู้จักเรียกชื่ออารมณ์ของตัวเอง
• การปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ: หากพฤติกรรมรุนแรงจนกระทบการใช้ชีวิต การพาลูกไปพบจิตแพทย์เด็กเพื่อประเมินอย่างละเอียดถือเป็นทางเลือกที่ควรทำ ไม่ใช่เรื่องน่าอาย แต่เป็นการหาเครื่องมือช่วยให้ลูกจัดการตัวเองได้ดีขึ้น