ทำไมขาถึงเล็กลง? ไขคำตอบเรื่องกล้ามเนื้อต้นขาและน่องลีบฝ่อจากการใช้งานน้อย

ทำไมช่วงนี้ขาลีบลงจนสังเกตได้

คนไข้หลายคนที่เพิ่งผ่านการผ่าตัดเข่า การเข้าเฝือก หรือมีอาการบาดเจ็บจนต้องนอนพักรักษาตัวนานๆ มักจะตกใจเมื่อกลับมามองขาตัวเองแล้วพบว่าทำไมต้นขาและน่องถึงดูเล็กลงอย่างเห็นได้ชัด บางคนกังวลว่าจะเป็นโรคร้ายแรง แต่ในความเป็นจริงแล้ว ภาวะกล้ามเนื้อต้นขาและน่องลีบฝ่อจากการใช้งานน้อยเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นได้ตามธรรมชาติของร่างกายเมื่อเราขาดการเคลื่อนไหวไปช่วงหนึ่ง

กล้ามเนื้อไม่ได้หายไปไหน แค่กำลังอยู่ในโหมดจำศีล

กล้ามเนื้อคนเราเปรียบเสมือนเครื่องจักรที่ต้องมีการใช้งานสม่ำเสมอถึงจะคงความแข็งแรงไว้ได้ เมื่อไรที่เราหยุดใช้งาน หรือใช้งานน้อยลง ร่างกายจะปรับตัวเข้าสู่โหมดประหยัดพลังงาน เพราะร่างกายรู้สึกว่ากล้ามเนื้อส่วนนั้นไม่จำเป็นต้องใช้แรงมากแล้ว จึงลดขนาดเส้นใยกล้ามเนื้อลงเพื่อให้ใช้สารอาหารและพลังงานน้อยที่สุด นี่คือสาเหตุหลักที่ทำให้กล้ามเนื้อดูฝ่อตัวลงภายในเวลาเพียงไม่กี่สัปดาห์

สัญญาณเตือนที่บอกว่ากล้ามเนื้อกำลังลีบฝ่อ

อาการที่ชัดเจนที่สุดคือการที่ขนาดรอบต้นขาหรือน่องลดลงเมื่อวัดเปรียบเทียบกับอีกข้างหนึ่งที่ยังใช้งานได้ปกติ นอกจากเรื่องขนาดแล้ว คนไข้มักจะรู้สึกถึงอาการต่อไปนี้ร่วมด้วย

• รู้สึกว่าขาข้างนั้นไม่มีแรง เวลาเดินจะรู้สึกไม่มั่นคง
• เดินได้ไม่ไกลเหมือนเดิม รู้สึกเหนื่อยล้าง่ายกว่าปกติ
• มีอาการปวดตึงหรือเกร็งในกล้ามเนื้อส่วนที่เล็กลง
• การทรงตัวทำได้ยากขึ้น หรือมีอาการเซเวลาขยับตัวเร็วๆ

วิธีฟื้นฟูกล้ามเนื้อให้กลับมาแข็งแรงอีกครั้ง

ข่าวดีคือภาวะกล้ามเนื้อลีบจากการใช้งานน้อยสามารถฟื้นฟูกลับมาได้ แต่ต้องอาศัยวินัยและการออกกำลังกายแบบค่อยเป็นค่อยไป ภายใต้คำแนะนำของนักกายภาพบำบัด โดยหลักการฟื้นฟูมีดังนี้

การออกกำลังกายแบบมีแรงต้านเบาๆ

การฝึกกล้ามเนื้อต้องเริ่มจากท่าที่ไม่ลงน้ำหนักมากเกินไป เช่น การเกร็งกล้ามเนื้อต้นขาค้างไว้ในขณะนอน หรือการกระดกข้อเท้าเพื่อกระตุ้นกล้ามเนื้อน่อง สิ่งสำคัญคืออย่าหักโหมจนรู้สึกเจ็บ เพราะอาจทำให้เกิดการบาดเจ็บซ้ำซ้อนได้

การปรับกิจกรรมในชีวิตประจำวัน

พยายามขยับร่างกายเท่าที่ทำได้ในขอบเขตที่ไม่เจ็บปวด เช่น การฝึกยืนทรงตัว การยืดเหยียดกล้ามเนื้ออย่างสม่ำเสมอ เพื่อให้เส้นใยกล้ามเนื้อได้รับแรงกระตุ้นและสารอาหารไปหล่อเลี้ยงมากขึ้น

เมื่อไหร่ที่ควรปรึกษาหมอจริงๆ จังๆ

แม้ว่าการลีบฝ่อจากการไม่ได้ใช้งานจะเป็นเรื่องปกติ แต่ถ้าอาการลีบฝ่อเกิดขึ้นโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน เช่น ไม่ได้บาดเจ็บ ไม่ได้เข้าเฝือก หรือมีอาการลีบฝ่ออย่างรวดเร็วร่วมกับอาการชาหรืออ่อนแรงผิดปกติ ควรรีบมาพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุจากระบบประสาทหรือโรคอื่นๆ เพราะนั่นอาจไม่ใช่แค่เรื่องของการใช้งานน้อย แต่อาจเป็นสัญญาณของปัญหาที่ซ่อนอยู่ภายใน