เมื่อโรคไตเรื้อรังและไขมันพอกตับมาเยือนผู้สูงอายุพร้อมกัน รับมืออย่างไรดี?

ช่วงนี้เวลาตรวจผลเลือดให้คุณตาคุณยายที่ห้องตรวจ หลายครั้งมักจะเจอว่าไม่ได้มีแค่โรคประจำตัวโรคเดียว แต่พ่วงมาทั้งเรื่องค่าไตเริ่มเสื่อมและผลตรวจอัลตราซาวด์บอกว่ามีภาวะไขมันพอกตับด้วย พอโรคสองอย่างนี้มาเจอกันในวัยเก๋า หลายครอบครัวก็เริ่มกังวลว่าร่างกายจะรับไหวไหม และมันจะส่งผลกระทบต่อกันและกันอย่างไร วันนี้หมอขอมาเล่าให้ฟังแบบเข้าใจง่าย เพื่อที่เราจะได้ช่วยกันดูแลคนที่เรารักที่บ้านให้ถูกทางครับ

ทำไมผู้สูงอายุถึงมักเจอโรคไตและไขมันพอกตับมาพร้อมกัน?

ในวัยสูงอายุ ระบบเผาผลาญในร่างกายจะทำงานช้าลงประกอบกับโรคประจำตัวยอดฮิตอย่างเบาหวาน ความดันโลหิตสูง และไขมันในเลือดสูง ซึ่งโรคเหล่านี้เปรียบเสมือนเพื่อนซี้ที่มักจะแท็กทีมกันมาทำลายสุขภาพอวัยวะภายใน ผลกระทบของโรคไตเรื้อรังที่มักพบร่วมกับไขมันพอกตับ จึงกลายเป็นเรื่องใกล้ตัวที่หมอเจอได้บ่อยมากๆ เมื่อตับมีไขมันไปสะสมมากๆ จะเกิดภาวะอักเสบเรื้อรัง ซึ่งเจ้านี่แหละครับที่จะส่งสารเคมีและของเสียออกมากระตุ้นให้หลอดเลือดทั่วร่างกายเสื่อมเร็วขึ้น รวมถึงหลอดเลือดที่ไปเลี้ยงไตด้วย ทำให้ไตที่ควรจะทำงานได้ดี กลับต้องทำงานหนักและเสื่อมสภาพเร็วยิ่งขึ้นไปอีก

สัญญาณเตือนภัยเมื่อสองอวัยวะสำคัญเริ่มส่งเสียงร้อง

ความน่ากลัวของโรคทั้งสองนี้คือ ในระยะแรกมักจะไม่มีอาการแสดงอะไรเลยครับ คุณตาคุณยายอาจจะยังรู้สึกว่าตัวเองแข็งแรงดี จนกระทั่งโรคดำเนินไปมากแล้วถึงเริ่มแสดงอาการออกมาให้เห็น

• อาการทางฝั่งตับ: ส่วนใหญ่จะไม่มีอาการเจ็บเตือน นอกจากบางคนที่มีไขมันพอกตับร่วมกับการอักเสบมากๆ อาจจะรู้สึกแน่นชายโครงขวา อ่อนเพลียเรื้อรัง หรือน้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ
• อาการทางฝั่งไต: สังเกตได้จากอาการบวมตามหนังตา หน้าแข้ง หรือเท้า ปัสสาวะมีฟองมากกว่าปกติ ตื่นมาปัสสาวะกลางดึกบ่อยขึ้น หรือในรายที่ไตเสื่อมมากจะมีอาการเบื่ออาหาร คลื่นไส้ร่วมด้วย

ผลกระทบลูกโซ่ที่ต้องระวังเมื่อไตเสื่อมและตับมีไขมันสะสม

เมื่ออวัยวะชิ้นใหญ่สองชิ้นนี้ทำงานผิดปกติพร้อมกัน ร่างกายจะเกิดภาวะเสียสมดุลครั้งใหญ่ ของเสียเริ่มขับออกได้ไม่ดี การกำจัดยาและสารพิษในตับก็ลดประสิทธิภาพลง ทำให้เกิดความเสี่ยงหลายด้านตามมา เช่น การใช้ยาบางชนิดเพื่อรักษาโรคเรื้อรังอาจจะต้องระมัดระวังเป็นพิเศษเพราะตับและไตอาจขับยาออกได้ไม่ดีเท่าเดิม นอกจากนี้ ภาวะดื้ออินซูลินจากตับที่มีไขมันพอกยังทำให้ระดับน้ำตาลในเลือดแกว่งตัว ซึ่งเป็นพิษต่อหลอดเลือดฝอยในไตโดยตรง ทำให้โรคไตยิ่งทรุดหนักลงไปอีก

วิธีดูแลและปรับตัวเพื่อชะลอความเสื่อม

แม้ฟังดูน่ากลัว แต่ข่าวดีคือเราสามารถชะลอความเสื่อมและจัดการกับปัญหานี้ได้ด้วยการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างเข้าใจ

ปรับเรื่องอาหารการกินให้เบาแรงตับและไต

เราต้องลดอาหารกลุ่มแป้งขัดขาว น้ำตาล และไขมันอิ่มตัว เพื่อช่วยลดภาระของตับ ในขณะเดียวกันก็ต้องควบคุมปริมาณโซเดียมและโปรตีนให้เหมาะสมกับระยะของโรคไต เพื่อไม่ให้ไตทำงานหนักจนเกินไป เน้นทานปลา ผักสด และผลไม้ที่มีโพแทสเซียมต่ำตามคำแนะนำของแพทย์

ขยับร่างกายเบาๆ เพื่อช่วยระบบเผาผลาญ

การออกกำลังกายเบาๆ เช่น การเดินวันละสิบถึงสี่นาที หรือการยืดเหยียดกล้ามเนื้อ จะช่วยลดปริมาณไขมันสะสมในตับ และช่วยควบคุมความดันโลหิตซึ่งเป็นหัวใจสำคัญในการปกป้องเนื้อไตที่เหลืออยู่

การดูแลผู้สูงอายุที่มีทั้งโรคไตเรื้อรังและไขมันพอกตับอาจจะต้องอาศัยความใส่ใจในรายละเอียดเรื่องอาหารและการใช้ชีวิตประจำวันมากกว่าปกติสักหน่อยครับ แต่ถ้าเราเข้าใจกลไกและช่วยกันดูแลอย่างสม่ำเสมอ ก็จะช่วยให้ท่านมีคุณภาพชีวิตที่ดีและอยู่กับเราไปได้นานๆ อย่างมีความสุขครับ