เข้าใจเรื่องปัญหาพฤติกรรมก้าวร้าวและการควบคุมอารมณ์: เมื่ออารมณ์พุ่งพล่านจนคุมไม่อยู่

ทำไมจู่ๆ ถึงคุมอารมณ์ไม่ได้? มาทำความเข้าใจต้นตอกันก่อน

บ่อยครั้งที่ผมเจอคนไข้เดินเข้ามาปรึกษาด้วยความกังวลใจเกี่ยวกับคนใกล้ชิด หรือแม้แต่ตัวคนไข้เองที่รู้สึกว่าทำไมช่วงนี้ถึงหงุดหงิดง่าย โมโหร้าย หรือมีปัญหาพฤติกรรมก้าวร้าวและการควบคุมอารมณ์ ซึ่งเกิดขึ้นได้จากหลายปัจจัยผสมกัน ตั้งแต่เรื่องของสารเคมีในสมอง ความเครียดสะสม ไปจนถึงปูมหลังของประสบการณ์ชีวิตที่ฝังลึก

สัญญาณเตือนแบบไหนที่บอกว่าเริ่มเกินขีดจำกัด

เรามักแยกไม่ออกระหว่างความโกรธตามธรรมชาติ กับภาวะที่ควรได้รับการดูแลทางการแพทย์ สัญญาณที่เริ่มน่ากังวลประกอบด้วย:

• การระเบิดอารมณ์ที่รุนแรงเกินกว่าเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นจริง
• มีพฤติกรรมทำลายข้าวของ หรือทำร้ายร่างกายผู้อื่น
• อาการหงุดหงิดเรื้อรังที่ส่งผลกระทบต่อความสัมพันธ์และการทำงาน
• การสูญเสียการควบคุมตนเองซ้ำๆ จนรู้สึกกลัวพฤติกรรมของตัวเอง

เรื่องของสมองและการทำงานของอารมณ์

สมองส่วนหน้ากับหน้าที่ตัวเบรกอารมณ์

ในเชิงการแพทย์ สมองส่วนหน้าของเราเปรียบเสมือนผู้คุมกฎที่คอยยับยั้งชั่งใจ หากสมองส่วนนี้ทำงานได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ ไม่ว่าจะเป็นเพราะความอ่อนล้าทางจิตใจ หรือความผิดปกติของระบบประสาท การตอบสนองด้วยอารมณ์ก้าวร้าวก็จะเกิดขึ้นได้ง่ายขึ้น เพราะตัวเบรกทำงานได้ไม่สมบูรณ์

ความเครียดที่สะสมจนล้นถ้วย

เมื่อคนเราแบกความเครียดไว้ในระดับที่เกินจะรับไหว สมองจะสั่งการให้เข้าสู่โหมดสู้หรือหนี (Fight or Flight) ส่งผลให้ร่างกายเต็มไปด้วยสารแห่งความตื่นตัว ซึ่งหากไม่ได้รับการระบายออกอย่างถูกวิธี ก็จะกลายเป็นการแสดงออกผ่านพฤติกรรมก้าวร้าวในที่สุด

วิธีฝึกคุมอารมณ์ให้กลับมาอยู่กับร่องกับรอย

การฝึกฝนทักษะการรู้เท่าทันอารมณ์เป็นหัวใจสำคัญ เราสามารถเริ่มปรับจูนตัวเองได้จากขั้นตอนง่ายๆ:

• การหยุดเพื่อสังเกต: ทันทีที่รู้สึกว่าอารมณ์เริ่มพุ่ง ให้ลองถอยออกมาหนึ่งก้าว หายใจลึกๆ เพื่อให้สมองส่วนหน้าได้มีเวลาดึงสติกลับมา
• การระบุความรู้สึกให้ชัด: บอกตัวเองให้ได้ว่าตอนนี้กำลังโกรธ เสียใจ หรือน้อยใจ การเรียกชื่ออารมณ์ได้จะช่วยลดทอนความรุนแรงลง
• จัดเวลาผ่อนคลาย: อย่าละเลยความสำคัญของการพักผ่อน เพราะความเหนื่อยล้าคือตัวกระตุ้นให้ฟิวส์ขาดได้ง่ายที่สุด

เมื่อไหร่ที่ควรมาปรึกษาหมอ

หากพฤติกรรมก้าวร้าวเริ่มสร้างความเสียหายต่อชีวิตประจำวัน หรือเริ่มมีอาการร่วมอื่นๆ เช่น การนอนไม่หลับ การกินผิดปกติ หรือภาวะซึมเศร้า การเดินเข้ามาปรึกษาจิตแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิตไม่ใช่เรื่องน่าอาย แต่เป็นการหาเครื่องมือช่วยให้เรากลับมามีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น และสามารถจัดการกับอารมณ์ของตัวเองได้อย่างมีประสิทธิภาพมากกว่าที่เคยเป็นมา