เตือนภัยใกล้ตัว: เมื่อพยาธิแอบไชทะลุลำไส้ จนเกิดภาวะการอักเสบของเยื่อบุช่องท้องจากพยาธิ

ช่วงนี้เวลามีคนไข้มาหาด้วยอาการปวดท้องรุนแรง หลายคนมักจะนึกถึงโรคยอดฮิตอย่างโรคกระเพาะ อาหารเป็นพิษ หรือไส้ติ่งอักเสบเป็นอันดับแรกๆ เสมอครับ แต่ในฐานะหมอ ผมมักจะต้องซักประวัติลึกลงไปอีกนิด โดยเฉพาะเรื่องพฤติกรรมการกินอาหาร เพราะบางครั้งต้นตอของอาการปวดท้องจนหน้าเขียวหน้าเหลือง อาจจะมาจากสิ่งที่เราคาดไม่ถึง อย่างเจ้าพยาธิいわゆるตัวร้ายที่แอบเดินทางอยู่ในร่างกายของเรานี่เองครับ

จุดเริ่มต้นจากมื้ออาหาร: พยาธิหลุดเข้ามาในท้องเราได้อย่างไร

เวลาที่เราพูดถึงโรคพยาธิ หลายคนมักจะนึกภาพเด็กๆ หรือสุขצอนามัยที่ไม่ค่อยดี แต่ในความเป็นจริงแล้ว ผู้ใหญ่อย่างเราๆ ท่านๆ ก็มีโอกาสรับเจ้าตัวแสบเหล่านี้เข้ามาในร่างกายได้ง่ายมากครับ ผ่านการกินอาหารที่ปรุงไม่สุก หรือผักสดผลไม้ที่ล้างไม่สะอาด เจ้าพยาธิบางชนิดเมื่อหลุดเข้าไปอยู่ในระบบทางเดินอาหารของเรา มันไม่ได้แค่อยู่เฉยๆ เพื่อแย่งสารอาหารอย่างที่เราเคยเรียนมา แต่มันยังมีวงจรชีวิตของมัน และบางครั้งเมื่อมันเติบโตขึ้นหรือเกิดภาวะผิดปกติ มันก็ตัดสินใจออกเดินทางครั้งใหญ่ด้วยการใช้ปากหรือเขี้ยวเล็กๆ ไชทะลุผ่านผนังลำไส้ของเราออกมาดื้อๆ

เมื่อผนังลำไส้ทะลุ: ที่มาของอาการปวดท้องรุนแรงที่ต้องระวัง

ลองนึกภาพตามนะครับว่า ผนังลำไส้ของเราเปรียบเสมือนกำแพงบ้านที่คอยกั้นสิ่งแปลกปลอมและของเสียไม่ให้รั่วไหลออกมาสู่ช่องท้อง แต่พอมีพยาธิมาไชทะลวกรั่วเป็นรู สิ่งที่ตามมาคือเชื้อโรค แบคทีเรีย และกากอาหารภายในลำไส้ สามารถรั่วซึมออกมาสู่ช่องท้องได้ทั้งหมด นี่เองจึงเป็นจุดเริ่มต้นของการอักเสบของเยื่อบุช่องท้องจากสิ่งแปลกปลอมและเชื้อโรคที่ทะลักออกมา ร่างกายจะแสดงอาการประท้วงอย่างรุนแรงทันที ทำให้เกิดอาการปวดท้องอย่างเฉียบพลันและรุนแรงมาก ชนิดที่ว่าขยับตัวก็เจ็บ นอนก็ไม่ได้

สัญญาณเตือนภัยแบบไหนที่ฟ้องว่าช่องท้องกำลังอักเสบขีดสุด

ถ้าใครเริ่มมีอาการเหล่านี้ อย่าเพิ่งนอนนิ่งนอนใจเด็ดขาดนะครับ เพราะภาวะนี้ปล่อยไว้ไม่ได้จริงๆ

• ปวดท้องรุนแรงและกระจายทั่วท้อง: ไม่ใช่แค่ปวดตุๆ แบบโรคกระเพาะ แต่จะรู้สึกปวดเกร็งตลอดเวลา กดตรงไหนก็เจ็บสะดุ้ง
• หน้าท้องแข็งตึง: เวลาเอามือกดลงไปที่หน้าท้อง จะรู้สึกเหมือนกดลงบนแผ่นไม้ เพราะกล้ามเนื้อหน้าท้องเกร็งตัวสู้เพื่อป้องกันอวัยวะข้างใน
• มีไข้สูงหนาวสั่น: ร่างกายกำลังต่อสู้กับการติดเชื้อครั้งใหญ่ในช่องท้อง
• คลื่นไส้ อาเจียน ท้องอืด: ระบบทางเดินอาหารหยุดทำงานอย่างกะทันหัน

วิธีรักษาของแพทย์เมื่อเกิดภาวะฉุกเฉินนี้

เมื่อผู้ป่วยมาถึงมือหมอด้วยอาการเข้าข่ายการอักเสบของเยื่อบุช่องท้องจากการทะลุของลำไส้ สิ่งแรกที่เราต้องทำคือการตรวจวินิจฉัยอย่างรวดเร็ว ทั้งการเจาะเลือด เอกซเรย์ หรือการทำคอมพิวเตอร์สแกนช่องท้อง เพื่อหาตำแหน่งที่มีปัญหา แน่นอนว่าเคสลักษณะนี้ส่วนใหญ่จบลงที่ห้องผ่าตัดครับ ศัลยแพทย์จะต้องทำการผ่าตัดเพื่อซ่อมแซมผนังลำไส้ส่วนที่ทะลุ ล้างทำความสะอาดช่องท้องเพื่อกำจัดสิ่งสกปรกและตัวพยาธิออก พร้อมกับให้ยาปฏิชีวนะเข้มข้นเพื่อควบคุมการติดเชื้ออย่างใกล้ชิด

ปรับพฤติกรรมอย่างไรไม่ให้พยาธิมาเยือน

การป้องกันไม่ให้เกิดเรื่องแบบนี้ขึ้นกับตัวเราและคนที่เรารักนั้นง่ายกว่าการมารักษารวมถึงการผ่าตัดใหญ่มากๆ ครับ หลักการไม่มีอะไรซับซ้อนเลย

• เลือกกินอาหารที่ปรุงสุกใหม่ๆ หลีกเลี่ยงเนื้อสัตว์ดิบๆ หรือสุกๆ ดิบๆ
• ล้างผักสดและผลไม้ให้สะอาดทุกครั้งก่อนนำมารับประทาน
• ดื่มน้ำสะอาด และล้างมือก่อนรับประทานอาหารทุกครั้ง
• ถ่ายพยาธิเป็นประจำปีละ 1-2 ครั้ง ตามคำแนะนำของแพทย์หรือเภสัชกร

จำไว้ว่าสุขภาพลำไส้เป็นเรื่องใกล้ตัว การใส่ใจในสิ่งที่เรากินเข้าไปในแต่ละมื้อ ไม่เพียงแต่ช่วยให้เราห่างไกลจากอาหารเป็นพิษ แต่ยังช่วยปกป้องเราจากภัยเงียบอย่างพยาธิที่อาจนำไปสู่ภาวะอันตรายร้ายแรงได้ครับ