กินยาชุด สมุนไพร หรืออาหารเสริมระวังตับพัง: รู้ทันภาวะตับอักเสบจากยาและสารพิษ

เตือนภัยใกล้ตัว: เมื่อยาดีกลายเป็นพิษทำร้ายตับ

เวลาที่เราไม่สบาย หลายคนมักจะนึกถึงร้านขายยาใกล้บ้าน ซื้อยากินเอง หรือบางครั้งก็พึ่งพายาสสมุนไพร อาหารเสริมลดน้ำหนัก หรือวิตามินสารพัดชนิดโดยคิดว่ามาจากธรรมชาติคงปลอดภัยร้อยเปอร์เซ็นต์ แต่ในฐานะหมอที่ตรวจคนไข้มานาน หลายครั้งเราพบเรื่องน่าตกใจเมื่อผลเลือดออกมาพบว่าค่าตับสูงลิ่วจนน่าตกใจ ทั้งที่คนไข้ไม่เคยดื่มเหล้าหรือเป็นไวรัสตับอักเสบมาก่อนเลย ต้นเหตุจริงๆ กลับมาจากยาหรือสารบางอย่างที่กินเข้าไปติดต่อกันโดยไม่รู้ตัวนี่เอง

รู้จักหน้าตาของภาวะตับอักเสบจากยาและสารพิษ

ภาวะตับอักเสบจากยาและสารพิษ หรือที่ทางการแพทย์เรียกว่า Drug-Induced Liver Injury (DILI) เกิดขึ้นเมื่อตับของเราต้องทำงานหนักเกินไปในการกำจัดสารเคมี ตัวยา หรือสมุนไพรบางชนิด จนเซลล์ตับเกิดการบาดเจ็บ บวมอักเสบ และอาจถึงขั้นตายได้ โดยตับเปรียบเสมือนโรงงานรีไซเคิลและกรองของเสียชิ้นใหญ่ที่สุดในร่างกาย เมื่อสารพิษมีปริมาณมากเกินกว่าที่ตับจะรับไหว โรงงานแห่งนี้จึงเริ่มเสียหายและส่งสัญญาณเตือนออกมาผ่านอาการผิดปกติต่างๆ

กลุ่มยาและสารอันตรายที่แอบแฝงอยู่ใกล้ตัว

หลายคนมักคิดว่ามีเพียงยาอันตรายร้ายแรงเท่านั้นที่ทำลายตับได้ แต่ในความเป็นจริง ยาที่เราใช้กันอยู่ทุกวันก็มีสิทธิ์ทำร้ายตับได้เช่นกันหากใช้ผิดวิธี โดยกลุ่มหลักๆ ที่ต้องระวังมีดังนี้

• ยาแก้ปวดลดไข้พาราเซตามอล: หากกินเกินขนาด หรือกินติดต่อกันนานเกินไปโดยเว้นระยะไม่เหมาะสม จะสะสมและทำลายเนื้อตับอย่างรุนแรง
• ยากลุ่มแก้อักเสบเรื้อรัง (NSAIDs): เช่น ยาแก้ปวดข้อ ปวดกระดูก ที่หลายคนซื้อกินเองเป็นประจำ
• ยาสมุนไพรและอาหารเสริมลดน้ำหนัก: ยาชุด ยาหม้อ หรืออาหารเสริมออนไลน์ที่อ้างว่าลดความอ้วนหรือล้างพิษได้เร็w มักลักลอบใส่สารเคมีอันตรายหรือมีตัวยาเข้มข้นสูงเกินขนาด
• ยาปฏิชีวนะบางชนิดและยาลดไขมันในเลือด: แม้จะเป็นยาแพทย์สั่ง แต่หากใช้โดยไม่มีการติดตามค่าเลือดอย่างใกล้ชิดก็อาจเกิดพิษต่อตับได้

สังเกตอย่างไรว่าตับเริ่มส่งสัญญาณร้องขอความช่วยเหลือ

ความน่ากลัวของโรคนี้คือ ในช่วงแรกตับมักจะอดทนและไม่มีอาการแสดงออกใดๆ เลย จนกระทั่งเซลล์ตับเสียหายเป็นวงกว้าง เราจึงเริ่มสังเกตความผิดปกติได้จากสัญญาณเตือนเหล่านี้

• รู้สึกอ่อนเพลียเรื้อรัง ไม่มีแรง เบื่ออาหาร และคลื่นไส้โดยไม่ทราบสาเหตุ
• ปวดแน่นบริเวณชายโครงด้านขวา ซึ่งเป็นตำแหน่งที่ตับตั้งอยู่
• สังเกตเห็นปัสสาวะมีสีเข้มจัดคล้ายสีชาเข้ม
• ผิวหนังและตาเริ่มเปลี่ยนเป็นสีเหลือง หรือมีอาการคันตามตัวทั่วร่างกาย

วิธีดูแลตัวเองให้ห่างไกลจากภาวะตับอักเสบ

การป้องกันไม่ให้ตับพังจากยาและสารพิษเป็นเรื่องที่ทำได้ไม่ยาก หากเราปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการใช้ชีวิตและการบริโภคยาในชีวิตประจำวัน

• หยุดซื้อยากินเองตามคำบอกเล่า หลีกเลี่ยงการใช้ยาชุดหรือยาเร่ขายโดยไม่ทราบส่วนผสมที่แน่ชัด
• ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรทุกครั้งก่อนเริ่มกินอาหารเสริม สมุนไพร หรือวิตามินโดสสูงติดต่อกันเป็นเวลานาน
• ระมัดระวังเรื่องปริมาณและขนาดยาพาราเซตามอล โดยคำนวณตามน้ำหนักตัวและเว้นระยะเวลาให้ถูกต้อง
• หากมีโรคประจำตัวหรือต้องกินยาต่อเนื่องเป็นประจำ ควรตรวจสุขภาพและเจาะเลือดเช็กค่าการทำงานของตับเป็นระยะตามแพทย์นัด

อาการแบบไหนที่ควรรีบไปพบแพทย์ทันที

หากคุณหรือคนใกล้ตัวกำลังกินยา สมุนไพร หรืออาหารเสริมชนิดใดอยู่ แล้วจู่ๆ มีอาการตัวเหลือง ตาเหลือง ปวดท้องรุนแรงที่ชายโครงขวา อาเจียนมากจนกินอะไรไม่ได้เลย หรือมีอาการซึมลง อย่ารอดูอาการอยู่ที่บ้านเด็ดขาด ควรรีบไปโรงพยาบาลทันที เพราะนั่นอาจหมายถึงตับกำลังล้มเหลวเฉียบพลัน ซึ่งเป็นภาวะอันตรายถึงชีวิตที่ต้องได้รับการดูแลจากแพทย์เฉพาะทางอย่างเร่งด่วน