ทำไมบางคนถึงรู้สึกทรมานเมื่อเจอเสียงดังหรือสิ่งเร้ามากเกินไป?

เข้าใจภาวะไวต่อสิ่งเร้า: ทำไมโลกที่วุ่นวายถึงทำให้เราเหนื่อยล้า

หลายคนมักมาปรึกษาหมอด้วยความรู้สึกที่ว่า แค่เดินเข้าไปในห้างสรรพสินค้าที่คนพลุกพล่าน หรือนั่งอยู่ในร้านกาแฟที่มีเสียงเพลงดังและเสียงคนคุยกัน ก็ทำให้รู้สึกปวดหัว พะอืดพะอม หรือถึงขั้นอยากหนีออกไปจากตรงนั้นทันที ภาวะนี้ไม่ใช่เรื่องของการคิดไปเอง แต่เป็นกลไกของสมองที่ประมวลผลต่อสิ่งเร้าภายนอกผิดปกติไปจากคนทั่วไป

ภาวะการได้ยินเสียงดังหรือสภาพแวดล้อมที่กระตุ้นประสาทสัมผัสมากเกินไป คืออะไร

ภาวะนี้หรือที่ทางการแพทย์มักเรียกว่า Sensory Overload คือสภาวะที่สมองได้รับข้อมูลจากประสาทสัมผัสทั้งห้ามากเกินกว่าที่จะรับมือไหว เมื่อระบบประสาทที่คอยกรองข้อมูลทำงานหนักเกินไปจนล้น สมองจึงสั่งการตอบสนองออกมาเป็นความเครียด ความวิตกกังวล หรือความรู้สึกไม่สบายกาย ซึ่งพบได้บ่อยในผู้ที่มีความเปราะบางของระบบประสาท หรือผู้ที่มีภาวะออทิสติกสเปกตรัม แต่คนทั่วไปก็สามารถมีภาวะนี้ได้หากร่างกายอยู่ในสภาวะอ่อนล้าสะสม

สัญญาณเตือนที่ร่างกายกำลังบอกว่าต้องการพัก

เมื่อเราอยู่ในสภาพแวดล้อมที่กระตุ้นประสาทสัมผัสมากเกินไป ร่างกายมักจะแสดงอาการเตือนที่ชัดเจน ซึ่งหากสังเกตให้ดีเราจะรับรู้ได้ทันที

• อาการหงุดหงิดง่ายขึ้นโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน
• รู้สึกวิงเวียนศีรษะหรือปวดหัวเหมือนถูกบีบ
• ใจสั่น หายใจไม่ทั่วท้อง หรือรู้สึกอยากหนีออกจากสถานที่นั้น
• การโฟกัสเรื่องงานหรือการสนทนาทำได้ยากขึ้น
• รู้สึกอ่อนเพลียอย่างรุนแรงทันทีหลังจากอยู่ในที่เสียงดัง

เทคนิครับมือเมื่อรู้สึกเหมือนสมองกำลังจะระเบิด

หากวันไหนที่ต้องเผชิญกับสภาพแวดล้อมที่กระตุ้นประสาทสัมผัสมากเกินไป หมออยากให้ลองปรับตัวด้วยวิธีง่ายๆ ดังนี้

วิธีจัดการเสียงรบกวนในชีวิตประจำวัน

การใช้ที่อุดหู (Earplugs) แบบลดระดับเสียง หรือหูฟังแบบตัดเสียงรบกวน (Noise-canceling) ช่วยได้มาก เพราะเป็นการลดข้อมูลเสียงที่สมองต้องประมวลผลลง ทำให้เรายังคงทำกิจกรรมได้โดยไม่รู้สึกถูกรุกรานจากเสียงรอบข้างมากเกินไป

การสร้างพื้นที่ปลอดภัยให้สมองได้พัก

หมอแนะนำให้หาเวลาสั้นๆ ในระหว่างวันเพื่อปลีกตัวไปอยู่ในที่เงียบ สงบ หรือที่มืดเป็นเวลาประมาณ 10-15 นาที เพื่อให้ระบบประสาทได้รีเซ็ตตัวเอง การจำกัดการใช้สายตา เช่น การมองพื้นที่โล่งๆ หรือการหลับตา ก็เป็นอีกทางเลือกที่ช่วยลดการทำงานของสมองได้ดีมาก

เมื่อไหร่ที่ควรปรึกษาแพทย์อย่างจริงจัง

หากอาการเหล่านี้เกิดขึ้นบ่อยครั้งจนกระทบต่อการทำงานหรือการใช้ชีวิตประจำวัน หรือเกิดร่วมกับอาการทางระบบประสาทอื่นๆ เช่น การได้ยินเสียงวิ้งในหูตลอดเวลา หรืออาการบ้านหมุน ควรเข้ามาตรวจประเมินทางหูและระบบประสาท เพื่อหาสาเหตุที่แน่ชัด บางครั้งปัญหาอาจเกิดจากความผิดปกติของโครงสร้างหูชั้นใน หรือผลข้างเคียงจากความเครียดเรื้อรังที่ส่งผลต่อระบบประสาทโดยตรง ซึ่งการตรวจวินิจฉัยตั้งแต่เนิ่นๆ จะช่วยให้เรากลับมาใช้ชีวิตได้ปกติอย่างมีความสุขอีกครั้ง