ทำไมบางคนถึงรู้สึกทรมานเมื่อเจอเสียงดังหรือสภาพแวดล้อมที่วุ่นวาย

เข้าใจความรู้สึกเมื่อประสาทสัมผัสถูกกระตุ้นมากเกินไป

คนไข้หลายคนมาปรึกษาผมด้วยอาการที่อธิบายยาก บางคนบอกว่าแค่เดินเข้าห้างสรรพสินค้าที่มีเสียงเพลงเปิดดัง หรือนั่งในร้านอาหารที่คนคุยกันเจี๊ยวจ๊าว ก็รู้สึกเหนื่อยล้า ใจสั่น หรือเหมือนจะหมดแรง ทั้งที่คนอื่นดูเป็นเรื่องปกติ อาการนี้ไม่ใช่เรื่องของการคิดไปเอง แต่มันคือ ภาวะการได้ยินเสียงดังหรือสภาพแวดล้อมที่กระตุ้นประสาทสัมผัสมากเกินไป ซึ่งร่างกายส่งสัญญาณเตือนว่าระบบการรับรู้ของเรากำลังทำงานหนักเกินกำลัง

เสียงดังและแสงสีทำงานกับสมองเราอย่างไร

โดยปกติ สมองคนเรามีกลไกในการกรองเสียงและสิ่งเร้าที่ไม่สำคัญออกไป เพื่อให้เราโฟกัสกับสิ่งที่อยู่ตรงหน้าได้ แต่ในบางภาวะ ระบบตัวกรองนี้ทำงานบกพร่อง ทำให้สมองรับข้อมูลดิบเข้ามามากเกินไปเหมือนการเปิดลำโพงทิ้งไว้ที่ระดับสูงสุดตลอดเวลา ผลที่ตามมาคือระบบประสาทสั่งการทำงานหนักเกินความจำเป็น เกิดอาการล้าทางจิตใจ ส่งผลให้เกิดความเครียดสะสมโดยไม่รู้ตัว

อาการแบบไหนที่บ่งบอกว่าเรากำลังถูกกระตุ้นจนล้น

บ่อยครั้งที่คนไข้ไม่ทันสังเกตอาการเริ่มแรกจนกระทั่งถึงจุดที่รับมือไม่ไหว สัญญาณเตือนที่พบได้บ่อย ได้แก่

• รู้สึกหงุดหงิดง่ายเมื่ออยู่ในสถานที่ที่มีเสียงดังต่อเนื่อง
• มีอาการวิงเวียนศีรษะหรือปวดหัวตื้อๆ หลังอยู่ในสภาพแวดล้อมที่วุ่นวาย
• ต้องการหลบไปอยู่ในที่เงียบๆ หรือมืดสนิททันทีเพื่อฟื้นฟูตัวเอง
• รู้สึกเหนื่อยล้าอย่างรุนแรงหลังจากออกไปทำธุระข้างนอก ทั้งที่ไม่ได้ใช้แรงกายมาก

รับมืออย่างไรเมื่อต้องเจอกับสภาพแวดล้อมที่ไม่เป็นใจ

หากคุณรู้ตัวว่ามีภาวะไวต่อสิ่งเร้า การปรับเปลี่ยนสภาพแวดล้อมรอบตัวคือจุดเริ่มต้นที่ดีที่สุด

วิธีจัดการเสียงรอบข้างด้วยตัวเอง

การใช้หูฟังแบบตัดเสียงรบกวน (Noise-canceling headphones) ในช่วงเวลาที่ต้องเดินทางหรืออยู่ในที่พลุกพล่าน ช่วยลดภาระของสมองในการประมวลผลเสียงที่ไม่จำเป็นได้ดีมาก นอกจากนี้ การเลือกที่นั่งในมุมสงบหรือหันหลังให้แหล่งกำเนิดเสียง ก็ช่วยลดการกระตุ้นประสาทสัมผัสลงได้เช่นกัน

ปรับสมดุลกิจกรรมในแต่ละวัน

อย่าฝืนอยู่กับสภาพแวดล้อมที่กระตุ้นประสาทสัมผัสต่อเนื่องนานเกินไป หมั่นสังเกตตัวเองและหาจังหวะพักสั้นๆ ในที่ที่สงบ การพักสมองเป็นเวลา 5-10 นาทีในที่เงียบ ช่วยให้ระบบประสาทลดการทำงานที่หนักหน่วงลงและฟื้นตัวได้เร็วขึ้น

เมื่อไหร่ที่ควรปรึกษาหมอ

ถ้าอาการเหล่านี้เริ่มส่งผลกระทบต่อชีวิตประจำวัน เช่น ไม่สามารถออกไปทำงานได้ หรือทำให้เกิดความวิตกกังวลจนไม่อยากเข้าสังคม การมาปรึกษาแพทย์เป็นทางเลือกที่ถูกต้อง เพราะบางครั้งภาวะนี้อาจสัมพันธ์กับปัญหาสุขภาพอื่นๆ เช่น ไมเกรน โรคทางระบบประสาท หรือความผิดปกติในการประมวลผลทางประสาทสัมผัส ซึ่งการวินิจฉัยที่ตรงจุดจะช่วยให้มีแนวทางการรักษาและจัดการชีวิตได้ดีขึ้นอย่างยั่งยืน