เมื่อเสียงรอบข้างกลายเป็นศัตรู: เข้าใจภาวะไวต่อสิ่งเร้าเกินพอดี

ทำไมบางคนถึงรู้สึกทรมานกับเสียงและสภาพแวดล้อมรอบตัว

เคยไหมที่ไปเดินห้างสรรพสินค้าแล้วรู้สึกหงุดหงิดจนแทบบ้าเพราะเสียงดนตรีดังเกินไป หรือแค่เสียงคนเคี้ยวอาหารข้างๆ ก็ทำให้คุณอยากจะหนีไปให้ไกล อาการเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องของการที่คนอื่นเสียงดังเกินไปเพียงอย่างเดียว แต่อาจเป็นสัญญาณของ ภาวะการได้ยินเสียงดังหรือสภาพแวดล้อมที่กระตุ้นประสาทสัมผัสมากเกินไป ซึ่งในทางการแพทย์เราเรียกว่า Sensory Overload หรือภาวะไวต่อสิ่งเร้า

สมองทำงานหนักเกินไปจนรับไม่ไหวได้อย่างไร

ปกติแล้วสมองคนเราจะมีระบบคัดกรองข้อมูลจากประสาทสัมผัส เช่น เสียง แสง กลิ่น หรือการสัมผัส แต่สำหรับบางคน สมองกลับไม่สามารถกรองข้อมูลเหล่านั้นออกไปได้ ทำให้ทุกอย่างไหลทะลักเข้ามาพร้อมกันจนสมองประมวลผลไม่ทัน เมื่อเกิดสภาวะนี้ขึ้น ร่างกายจะตอบสนองด้วยความเครียดเหมือนกำลังตกอยู่ในอันตราย หัวใจอาจจะเต้นแรง หายใจเร็ว และต้องการปลีกตัวออกจากสถานการณ์นั้นทันที

สัญญาณเตือนที่บอกว่าคุณกำลังโดนกระตุ้นมากเกินไป

อาการไม่ได้เกิดขึ้นกับทุกคนเหมือนกันหมด แต่อาจสังเกตได้จากพฤติกรรมเหล่านี้:

• รู้สึกหงุดหงิดหรือโกรธง่ายขึ้นมาทันทีเมื่ออยู่ในที่เสียงดัง
• มีอาการวิตกกังวลหรือตื่นตระหนกโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน
• อยากปิดตา ปิดหู หรือขังตัวเองในห้องมืดๆ เงียบๆ
• รู้สึกเหนื่อยล้าอย่างรวดเร็วหลังผ่านกิจกรรมที่มีคนเยอะ

วิธีรับมือเมื่อต้องเผชิญกับโลกที่วุ่นวาย

การจัดการกับภาวะนี้ไม่ได้หมายความว่าคุณต้องเลิกออกไปใช้ชีวิตข้างนอก แต่คือการเรียนรู้ที่จะจำกัดข้อมูลที่เข้าสู่สมองด้วยวิธีง่ายๆ:

• ใช้ตัวช่วยลดเสียง: การพกที่อุดหู (Earplugs) หรือหูฟังตัดเสียงรบกวนติดตัวไว้ ช่วยลดระดับเสียงจากสภาพแวดล้อมได้มหาศาล
• หาพื้นที่ปลอดภัย: เมื่อรู้สึกว่าเริ่มรับไม่ไหว ให้ขอตัวออกมาอยู่ในที่เงียบๆ สัก 5-10 นาที เพื่อให้สมองได้รีเซ็ตตัวเอง
• จัดการสิ่งเร้าอื่นๆ: แว่นตากันแดดหรือหมวกใบเก่งก็ช่วยลดการกระตุ้นจากแสงสว่างที่รุนแรงได้เช่นกัน
• รู้จักปฏิเสธ: ไม่จำเป็นต้องฝืนตัวเองในงานสังคมที่เสียงดังเกินไป การจัดลำดับความสำคัญของสุขภาพจิตสำคัญที่สุด

เมื่อไหร่ที่อาการนี้อาจเป็นเรื่องใหญ่ที่ควรพบแพทย์

แม้ภาวะการได้ยินเสียงดังหรือสภาพแวดล้อมที่กระตุ้นประสาทสัมผัสมากเกินไปจะพบได้ในคนทั่วไปที่มีความไวของระบบประสาทสูง แต่หากอาการนี้เริ่มส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน การทำงาน หรือความสัมพันธ์กับคนรอบข้างอย่างรุนแรง การปรึกษาจิตแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิตจะช่วยให้เข้าใจที่มาที่ไป ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของความเครียดสะสม หรือภาวะเฉพาะตัวบางอย่างที่ต้องการการดูแลที่เหมาะสม