หอบหืดกำเริบฉับพลัน ต้องทำอย่างไรเมื่อหายใจไม่ออกและสัญญาณเตือนที่ห้ามมองข้าม

หลายครั้งที่คนไข้หอบหืดเดินเข้ามาปรึกษาด้วยความกังวลว่า เมื่อไหร่ที่ควรดูแลตัวเองที่บ้าน และเมื่อไหร่ที่อาการเริ่มเข้าขั้นอันตรายจนต้องรีบไปโรงพยาบาล ภาวะหอบหืดกำเริบเฉียบพลันเป็นสิ่งที่คาดเดาได้ยาก แม้จะคุมอาการได้ดีมาตลอด แต่ถ้ามีสิ่งกระตุ้นเพียงเล็กน้อย เช่น การได้รับเชื้อไวรัสในทางเดินหายใจ ฝุ่นควัน หรือความเครียด ก็อาจทำให้หลอดลมตีบตัวอย่างรวดเร็วได้

เข้าใจสัญญาณเตือนก่อนหอบหืดกำเริบหนัก

ก่อนที่อาการหอบจะรุนแรง ร่างกายมักจะส่งสัญญาณเตือนมาก่อนเสมอ คนไข้ที่คุ้นเคยกับโรคนี้จะเริ่มรู้สึกว่าเหนื่อยง่ายขึ้นเวลาเดินหรือทำกิจกรรมปกติ แน่นหน้าอกเหมือนมีอะไรมาทับ หรือมีเสียงวี้ดในลำคอเวลาหายใจเข้าออก หากใครเริ่มรู้สึกว่าต้องพ่นยาขยายหลอดลมบ่อยกว่าปกติ เช่น วันละหลายครั้ง นั่นคือสัญญาณชัดเจนว่าภาวะหอบหืดกำลังจะคุมไม่อยู่และต้องมีการจัดการอย่างเร่งด่วน

วิธีประเมินอาการเพื่อจัดการภาวะหอบหืดกำเริบเบื้องต้น

เมื่ออาการหอบเริ่มปรากฏ ขั้นตอนแรกคือการตั้งสติและปฏิบัติตามแผนการรักษาที่แพทย์วางไว้ ให้นั่งตัวตรงในที่ที่มีอากาศถ่ายเทสะดวก และพ่นยาขยายหลอดลมตามขนาดที่ได้รับคำแนะนำ หากอาการไม่ดีขึ้นภายใน 15-20 นาทีหลังพ่นยาครั้งแรก อาจลองพ่นซ้ำได้อีกหนึ่งครั้งตามคำแนะนำ แต่สิ่งที่สำคัญที่สุดคือการประเมินว่าเรายังสื่อสารได้เป็นประโยคหรือไม่ หรือมีอาการหน้ามืด ใจสั่นร่วมด้วยไหม

อาการแบบไหนที่ถือเป็นภาวะแทรกซ้อนเฉียบพลันและต้องรีบไปโรงพยาบาลทันที

มีหลายสถานการณ์ที่การดูแลตัวเองที่บ้านไม่เพียงพออีกต่อไป หากพบอาการดังต่อไปนี้ถือเป็นภาวะฉุกเฉินที่ต้องถึงมือแพทย์โดยเร็วที่สุด:

• พูดได้ไม่เป็นประโยค หายใจติดขัดจนต้องหยุดพักทุกคำพูด
• ริมฝีปากหรือปลายนิ้วเริ่มเขียวคล้ำ ซึ่งแสดงถึงระดับออกซิเจนในเลือดต่ำลง
• การใช้กล้ามเนื้อหน้าอกหรือซี่โครงช่วยหายใจอย่างหนักจนเห็นร่องระหว่างซี่โครงบุ๋มชัดเจน
• ใช้ยาพ่นขยายหลอดลมแล้วอาการยังคงแย่ลง หรือดีขึ้นเพียงแค่ช่วงสั้นๆ แล้วกลับมาหอบใหม่
• มีอาการสับสน กระสับกระส่าย หรือซึมลงอย่างเห็นได้ชัด

ความเสี่ยงที่ซ่อนอยู่หากละเลยการจัดการหอบหืดกำเริบ

การปล่อยให้อาการหอบหืดรุนแรงดำเนินไปโดยไม่ได้รับการรักษาที่ถูกต้อง อาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนเฉียบพลันที่เป็นอันตรายถึงชีวิต เช่น ภาวะลมรั่วในช่องปอด หรือการที่หลอดลมตีบจนร่างกายไม่สามารถแลกเปลี่ยนก๊าซออกซิเจนได้เพียงพอ ทำให้หัวใจทำงานหนักจนเกิดภาวะหัวใจล้มเหลวเฉียบพลันได้ นอกจากนี้ความเหนื่อยล้าของกล้ามเนื้อหายใจอาจทำให้หยุดหายใจได้ทุกเมื่อ ดังนั้นการเข้าถึงการรักษาที่โรงพยาบาลในเวลาที่เหมาะสมจึงเป็นปัจจัยสำคัญที่สุดที่จะช่วยชีวิตคนไข้ได้

การปรับตัวและดูแลสุขภาพหลังผ่านวิกฤตหอบหืด

เมื่อผ่านพ้นช่วงวิกฤตมาได้แล้ว สิ่งที่ต้องทำต่อคือการกลับมาทบทวนหาสาเหตุที่ทำให้เกิดการกำเริบ ทั้งเรื่องของการใช้ยาพ่นที่อาจยังไม่ถูกวิธี การได้รับตัวกระตุ้นจากสิ่งแวดล้อม หรือโรคประจำตัวอื่นๆ ที่แทรกซ้อน การปรับแผนการรักษาโดยมีแพทย์ช่วยดูแลอย่างใกล้ชิดจะช่วยให้ใช้ชีวิตได้อย่างมั่นใจและลดโอกาสการกลับมาหอบฉับพลันซ้ำอีก