เช็กสีอุจจาระกันหน่อย: วิธีดูสุขภาพตับและถุงน้ำดีแบบง่ายๆ ได้ด้วยตัวเอง

เวลาเราเข้าห้องน้ำเสร็จแล้วกดชักโครก หลายคนอาจจะรีบเดินออกมาโดยไม่ได้มองอะไรเลยใช่ไหมครับ แต่หมออยากชวนให้ลองหันมามองเจ้าก้อนของเสียนี้สักนิด เพราะจริงๆ แล้วสีของอุจจาระคือกระจกบานใหญ่ที่สะท้อนการทำงานภายในร่างกาย โดยเฉพาะตับและถุงน้ำดีของเราได้เป็นอย่างดีเลยล่ะครับ

น้ำดีมาจากไหน และทำไมถึงเปลี่ยนสีอุจจาระของเราได้?

ตับของเราเปรียบเสมือนโรงงานเคมีขนาดใหญ่ที่มีหน้าที่ผลิตน้ำดี ซึ่งน้ำดีนี้จะมีสีเขียวอมเหลือง ถูกเก็บไว้ที่ถุงน้ำดีแล้วปล่อยออกมาช่วยย่อยไขมันในลำไส้ ระหว่างทางที่น้ำดีเดินทางผ่านลำไส้ มันจะทำปฏิกิริยากับแบคทีเรียจนเปลี่ยนสีกลายเป็นสารสีน้ำตาล ซึ่งเป็นที่มาว่าทำไมอุจจาระคนเราถึงควรมีสีน้ำตาลนั่นเองครับ

สีอุจจาระแบบไหนที่บอกว่าตับและถุงน้ำดีกำลังทำงานปกติดี?

ถ้าสุขภาพตับและระบบทางเดินน้ำดีของคุณยังแข็งแรงดี อุจจาระมักจะมาในโทนสีน้ำตาล ตั้งแต่น้ำตาลอ่อนไปจนถึงน้ำตาลเข้ม ซึ่งแสดงว่าน้ำดีถูกผลิตและปล่อยออกมาทำงานได้อย่างราบรื่น ไม่มีอะไรมาขัดขวางทางเดินน้ำดีครับ

อุจจาระสีซีดหรือสีดินน้ำมัน: สัญญาณเตือนภัยจากท่อน้ำดีอุดตัน

ถ้าวันไหนคุณเข้าห้องน้ำแล้วพบว่าอุจจาระมีสีซีดลงมากๆ จนเหมือนสีดินน้ำมัน สีครีม หรือสีเทา นั่นไม่ใช่เรื่องปกติแล้วครับ อาการแบบนี้มักแปลว่าน้ำดีจากตับไม่สามารถไหลลงสู่ลำไส้ได้ อาจเกิดจากนิ่วในถุงน้ำดี ก้อนเนื้อ หรือท่อน้ำดีอักเสบตีบตัน ทำให้ไม่มีน้ำดีมาเปลี่ยนสีอุจจาระให้เป็นสีน้ำตาลอย่างที่ควรจะเป็น

ระวังอุจจาระสีดำเหมือนยางมะตอย: เลือดออกในทางเดินอาหารส่วนบน

อีกหนึ่งสีที่ต้องระวังให้มากคืออุจจาระสีดำสนิทและมีลักษณะเหนียวเหมือนยางมะตอย ซึ่งมักเกิดจากการมีเลือดออกในกระเพาะอาหารหรือลำไส้ส่วนบน เมื่อเลือดทำปฏิกิริยากับน้ำย่อยก็จะเปลี่ยนเป็นสีดำ แม้จะไม่ใช่ปัญหาจากตับโดยตรง แต่ตับที่เริ่มแข็งตัวก็อาจทำให้เส้นเลือดขอดในทางเดินอาหารแตกและเกิดอาการนี้ได้เช่นกันครับ

เช็กอาการร่วมอื่นๆ ที่มักมาพร้อมกับความผิดปกติของตับและถุงน้ำดี

นอกจากเรื่องสีอุจจาระแล้ว หมออยากให้สังเกตอาการเหล่านี้ร่วมด้วย ถ้ามีอาการเหล่านี้ร่วมกับอุจจาระที่ผิดปกติ ควรรีบมาพบแพทย์โดยด่วนเลยครับ

• ตัวเหลืองตาเหลือง: สารสีเหลืองที่ตับขับออกไม่ได้ไปสะสมตามผิวหนังและตา
• ปัสสาวะสีเข้มจัด: เหมือนสีชาเขียวหรือน้ำโค้ก ทั้งๆ ที่ดื่มน้ำปกติ
• ปวดแน่นชายโครงขวา: ตำแหน่งของตับและถุงน้ำดีโดยตรง
• คันตามตัวทั่วร่างกาย: จากเกลือของน้ำดีที่คั่งอยู่ในกระแสเลือด

วิธีดูแลตับและถุงน้ำดีให้ห่างไกลโรค

การป้องกันย่อมดีกว่าการรักษาเสมอครับ เราสามารถเริ่มดูแลตับและถุงน้ำดีได้ง่ายๆ ด้วยการลดอาหารมันจัดเพื่อไม่ให้ถุงน้ำดีทำงานหนักเกินไป ออกกำลังกายสม่ำเสมอเพื่อป้องกันโรคไขมันพอกตับ งดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ และที่สำคัญคือควรตรวจสุขภาพประจำปีเพื่อเช็กค่าการทำงานของตับอย่างสม่ำเสมอครับ