ผ่าตัดต้อหินแบบ trabeculectomy คืออะไร ทำไมหมอถึงแนะนำเมื่อยาเอาไม่อยู่

เวลาที่หมอตรวจพบว่าคนไข้เป็นโรคต้อหิน สิ่งแรกที่เรามักจะเริ่มทำกันคือการหยอดยาเพื่อลดความดันในตา หรือบางท่านอาจจะได้เลเซอร์ช่วย แต่ถ้าโรคนี้แอบลุกลามไปเรื่อยๆ จนการใช้ยาเต็มที่แล้วเอาไม่อยู่ ความดันตาก็ยังสูงจนขั้วประสาทตาถูกทำลาย หมอก็จำเป็นต้องชวนคุยเรื่องการผ่าตัด ซึ่งวิธีมาตรฐานที่จักษุแพทย์ใช้มานานและได้ผลดีมากวิธีหนึ่งก็คือ การผ่าตัดต้อหินแบบ trabeculect นั่นเองครับ

โรคต้อหินและการทำงานของตาตามธรรมชาติ

เพื่อให้เข้าใจง่ายๆ ลูกตาของเราเปรียบเสมือนอ่างล้างหน้าที่ต้องมีน้ำไหลเข้าและไหลออกตลอดเวลา เพื่อรักษาแรงดันภายในตาให้พอดี ในตาคนเราจะมีของเหลวใสๆ สร้างขึ้นมาหล่อเลี้ยง แล้วระบายออกทางท่อระบายน้ำตาเล็กๆ ที่มุมตา

แต่สำหรับคนที่เป็นต้อหิน ท่อระบายน้ำตานี้มักจะตีบตันหรืออุดตัน ทำให้น้ำในตาไหลออกไม่ทัน น้ำก็คั่งอยู่ข้างในจนความดันตาพุ่งสูงขึ้นเรื่อยๆ ไปกดทับขั้วประสาทตา ทำให้การมองเห็นค่อยๆ แคบลงและมืดบอดไปในที่สุดหากไม่รีบรักษา

การผ่าตัดต้อหินแบบ trabeculect ทำงานอย่างไร

เป้าหมายหลักของการผ่าตัดวิธีนี้ ไม่ใช่การทำให้สายตากลับมาคมชัดเหมือนตอนเป็นหนุ่มสาวนะครับ แต่เป็นการสร้างทางระบายน้ำตาใหม่ขึ้นมาทดแทนท่อเดิมที่ตันไป เพื่อระบายน้ำในตาออกสู่ชั้นใต้เยื่อบุตา ทำให้ความดันลดลงและหยุดการทำลายขั้วประสาทตา

หมอจะทำการเปิดแผลขนาดเล็กที่ผนังลูกตา แล้วเจาะรูระบายน้ำขนาดจิ๋ว พร้อมกับทำประตูกั้นชิ้นเล็กๆ เพื่อไม่ให้น้ำไหลออกเร็วเกินไป จนทำให้ตาแฟบ ซึ่งเทคนิคนี้แพทย์ต้องอาศัยความละเอียดสูงมากภายใต้กล้องจุลทรรศน์ผ่าตัด

เตรียมตัวอย่างไรก่อนวันผ่าตัด

เมื่อตัดสินใจผ่าตัดแล้ว หมอจะนตรวจร่างกายอย่างละเอียด เช็คประวัติการใช้ยา โดยเฉพาะยาละลายลิ่มเลือดหรือยาแอสไพรินที่อาจทำให้เลือดออกง่าย ซึ่งอาจจะต้องหยุดยาก่อนผ่าตัดสักระยะตามคำสั่งแพทย์

ในวันผ่าตัด ส่วนใหญ่แพทย์จะใช้ยาชาเฉพาะที่โดยการหยอดตาหรือฉีดยาชารอบลูกตา คนไข้จะไม่รู้สึกเจ็บระหว่างทำ และไม่ต้องนอนค้างที่โรงพยาบาลในกรณีที่ไม่มีโรคประจำตัวซับซ้อน แต่ต้องมีญาติมาด้วยเพื่อพาพับกลับบ้าน

การดูแลตัวเองในช่วงหลังผ่าตัด

ช่วงสัปดาห์แรกหลังผ่าตัดสำคัญมากครับ ตาข้างที่ทำผ่าตัดจะยังพร่ามัวและระคายเคืองได้บ้าง สิ่งที่ต้องระวังเป็นพิเศษมีดังนี้

• ห้ามน้ำเข้าตาเด็ดขาด: ในช่วงสัปดาห์แรกห้ามสระผมเองหรือล้างหน้าโดนน้ำ ให้ใช้การเช็ดหน้าแทน เพื่อป้องกันเชื้อโรคเข้าแผล
• งดขยี้ตา: การขยี้ตาแรงๆ อาจทำให้แผลปริและทางระบายน้ำตาใหม่เสียหายได้ หมอจะใส่ที่ครอบตาไว้ให้โดยเฉพาะเวลานอน เพื่อกันเผลอไปโดน
• หยอดยาตามแพทย์สั่งอย่างเคร่งครัด: จะมีทั้งยาปฏิชีวนะและยาหยอดลดอักเสบ ห้ามขาดเด็ดขาดเพราะป้องกันตาอักเสบและช่วยให้แผลสมานตัวดี
• หลีกเลี่ยงการก้มหน้ายกของหนัก: เพื่อไม่ให้ความดันในตาสูงขึ้นกะทันหันในช่วงที่แผลยังไม่หายสนิท

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้นได้

การผ่าตัดทุกชนิดมีความเสี่ยง สำหรับการทำ การผ่าตัดต้อหินแบบ trabeculect ภาวะแทรกซ้อนที่หมอมักเฝ้าระวังคือ ความดันตาต่ำเกินไปในช่วงแรก เลือดออกในช่อง A-chamber หรือแผลระบายน้ำตาปิดตันในภายหลัง ซึ่งหากมีอาการผิดปกติ เช่น ปวดตามากๆ ตามัวลงอย่างรวดเร็ว ตาแดงก่ำ หรือเห็นแสงแฟลช ต้องรีบมาพบแพทย์ก่อนนัดทันที

การติดตามอาการระยะยาว

แม้การผ่าตัดจะผ่านไปด้วยดีแล้ว แต่โรคต้อหินยังคงอยู่ครับ คนไข้จะต้องมาพบจักษุแพทย์เพื่อตรวจวัดความดันตาและเช็คขั้วประสาทตาอย่างสม่ำเสมอไปตลอดชีวิต เพื่อให้มั่นใจว่าทางระบายน้ำตาใหม่ยังทำงานได้ดี และรักษาการมองเห็นที่เหลืออยู่ให้อยู่กับเราไปได้นานที่สุด