คุณพ่อคุณแม่ต้องรู้: ข้อจำกัดในการใช้ยาและความเสี่ยงที่ซ่อนอยู่ทารก

เวลาที่ลูกน้อยตัวร้อน งอแง หรือไม่สบาย คุณพ่อคุณแม่อกสầmเป็นธรรมดาที่อยากจะหายามาป้อนให้ลูกหายจากอาการเจ็บป่วยโดยเร็วที่สุด แต่ในความเป็นจริงแล้ว ร่างกายของทารกตัวเล็กๆ ไม่ได้ทำงานเหมือนผู้ใหญ่ ระบบการย่อย การดูดซึม และการขับสารเคมีออกจากร่างกายยังพัฒนาไม่เต็มที่ ทำให้ยาหลายชนิดที่เราคุ้นเคยกันดีกลายเป็นสิ่งอันตรายถึงชีวิตสำหรับเด็กวัยนี้

ทำไมร่างกายของทารกถึงจัดการกับยาได้ไม่เหมือนผู้ใหญ่

ตับและไตคืออวัยวะสำคัญทำหน้าที่เปรียบเสมือนโรงงานคัดแยกและกำจัดของเสียออกจากร่างกาย ในทารกแรกเกิดจนถึงขวบปีแรก อวัยวะทั้งสองนี้ยังมีขนาดเล็กและทำงานได้เพียงแค่เศษเสี้ยวเดียวเมื่อเทียบกับคนโต เมื่อรับยาเข้าไป ยาจึงคั่งค้างอยู่ในร่างกายนานกว่าปกติ ออกฤทธิ์แรงเกินขนาด หรือเปลี่ยนรูปเป็นสารพิษทำลายเนื้อเยื่อได้ง่ายมาก นี่คือเหตุผลหลักที่แพทย์ต้องระมัดระวังเป็นพิเศษในการสั่งจ่ายยาแต่ละมิลลิกรัม

กลุ่มยาอันตรายที่ห้ามซื้อให้เด็กกินเองเด็ดขาด

ยาหลายตัวที่วางขายตามร้านขายยาทั่วไปและใช้กันเกลื่อนในผู้ใหญ่ กลายมาเป็นข้อห้ามเด็ดขาดในเด็กเล็ก การรู้เท่าทันจะช่วยป้องกันความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นกับลูกน้อย

• แอสไพริน: ยาลดไข้แก้ปวดตัวเก่าแก่ที่ห้ามใช้เด็ดขาดในเด็กอายุต่ำกว่าสิบสองปี เพราะอาจเหนี่ยวนำให้เกิดกลุ่มอาการเรย์ส์ซินโดรม ซึ่งส่งผลให้สมองและตับบวมโตอย่างรวดเร็วและเป็นอันตรายถึงชีวิต
• ยาลดน้ำูกและยาแก้ไอสูตรผสม: องค์ประกอบในยาแก้หวัดหลายชนิดมีส่วนผสมของตัวยาหลายตัวรวมกัน ซึ่งเสี่ยงต่อการได้รับยาเกินขนาดโดยไม่รู้ตัว หน่วยงานด้านสาธารณสุขระดับสากลจึงไม่แนะนำให้ใช้ในเด็กอายุต่ำกว่าสองขวบ
• ยาปฏิชีวนะหรือยาฆ่าเชื้อ: อาการไข้หวัดส่วนใหญ่เกิดจากเชื้อไวรัส ซึ่งยาปฏิชีวนะไม่มีผลในการรักษา การซื้อมากินเองนอกจากจะไม่หายแล้ว ยังสร้างปัญหาเชื้อดื้อยาและทำลายระบบลำไส้ของเด็กอีกด้วย

ยาพาราเซตามอลใช้อย่างไรให้ปลอดภัยไม่ทำร้ายตับลูก

แม้พาราเซตามอลจะเป็นยาตัวแรกๆ ที่แพทย์อนุญาตให้ใช้ลดไข้ในเด็กได้ แต่ก็มีกฎเหล็กเรื่องปริมาณที่ต้องคำนวณตามน้ำหนักตัวอย่างเคร่งครัด การกะปริมาณด้วยช้อนชาทั่วไปมีความเสี่ยงสูงที่จะให้ยาผิดพลาด หากให้ยาถี่เกินไปหรือโดสสูงเกินไป จะเกิดการสะสมและทำลายเซลล์ตับของทารกอย่างถาวร ทางที่ดีควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรทุกครั้งก่อนหยิบขวดตวงยา

ความเชื่อผิดๆ เกี่ยวกับการใช้ยาสมุนไพรและยาพื้นบ้าน

หลายครอบครัวมักคิดว่าของมาจากธรรมชาติย่อมปลอดภัยกว่าเคมี จึงนิยมป้อนน้ำสมุนไพร ยาหม้อ หรือใช้ยาทาพื้นบ้านบางชนิดให้เด็กทารก ความจริงคือสมุนไพรหลายชนิดไม่มีการควบคุมมาตรฐานความเข้มข้น และตับของทารกก็ไม่สามารถเผาผลาญสารพฤกษเคมีเหล่านี้ได้ ส่งผลให้เกิดภาวะตับวายเฉียบพลันได้เช่นกัน

อาการแบบไหนที่แปลว่าลูกอาจแพ้ยาหรือได้รับยาเกินขนาด

หากคุณพ่อคุณแม่เผลอให้ยาผิดพลาด หรือสังเกตเห็นอาการผิดปกติต่อไปนี้หลังลูกกินยา ควรรีบพาไปโรงพยาบาลทันที

• มีผื่นแดงขึ้นตามตัว หน้าบวม หรือริมฝีปากบวม
• หายใจมีเสียงหวีด หายใจลำบาก หรือตัวเขียว
• ซึมมากปลุกไม่ตื่น อาเจียนพุ่ง หรือไม่ยอมดูดนมเลย
• ตัวเหลือง ตาเหลือง ปัสสาวะมีสีเข้มผิดปกติ

ความปลอดภัยของลูกน้อยเริ่มต้นจากการไม่ประมาท หลีกเลี่ยงการวินิจฉัยโรคและซื้อยาให้ลูกกินเอง ปรึกษาบุคลากรทางการแพทย์ทุกครั้งก่อนให้ลูกรับสารเคมีใดๆ เข้าสู่ร่างกาย เพื่อการเติบโตที่สมบูรณ์และปลอดภัยที่สุดของเขาเอง