ทำไมกรดยูริกในเลือดถึงสูง และจุดเริ่มต้นของอาการข้ออักเสบจากเกาต์

หลายคนเวลาไปตรวจสุขภาพประจำปี แล้วผลเลือดบอกว่ากรดยูริกเกิน 7 มิลลิกรัมเปอร์เซ็นต์ มักจะตกใจและนึกถึงอาการปวดข้อทันที แต่ในความเป็นจริงแล้ว คนที่มีกรดยูริกในเลือดสูงไม่ได้แปลว่าจะต้องปวดข้อเสมอไป วันนี้หมอเลยอยากชวนมาทำความเข้าใจกันแบบเข้าใจง่ายๆ ว่า ร่างกายของเราสร้างและจัดการเจ้ากรดยูริกตัวนี้อย่างไร และทำไมจู่ๆ มันถึงกลายเป็นผลึกเจ้าปัญหาที่ทำให้เราปวดบวมแดงร้อนได้ขนาดนั้น

จุดเริ่มต้นของกรดยูริก มาจากไหนในร่างกายเรา?

ก่อนอื่นต้องทำความเข้าใจก่อนว่า กรดยูริกไม่ใช่สารพิษแปลกปลอมที่มาจากภายนอกร่างกายเพียงอย่างเดียว แต่ความจริงแล้วมันคือของเสียตามธรรมชาติที่เกิดจากการสลายตัวของสารพิวรีน ซึ่งมีอยู่ทั้งในเซลล์ร่างกายของเราเองและจากอาหารที่เรากินเข้าไปในแต่ละวัน เช่น เนื้อสัตว์อวัยวะภายใน อาหารทะเล หรือเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์

เมื่อร่างกายเผาผลาญพิวรีนเหล่านี้เสร็จแล้ว ก็จะเปลี่ยนให้กลายเป็นกรดยูริก แล้วส่งต่อไปยังไตเพื่อขับทิ้งออกทางปัสสาวะ ในภาวะปกติ ร่างกายของคนเราจะรักษาสมดุลระหว่างการสร้างและการขับออกได้เป็นอย่างดี แต่ถ้าเมื่อไหร่ก็ตามที่สมดุลนี้พังลง ปัญหาก็จะเริ่มตามมา

ต้นตอที่ทำให้กรดยูริกในเลือดสูงเกินพิกัด

ภาวะกรดยูริกในเลือดสูงไม่ได้เกิดขึ้นลอยๆ แต่มันมักจะมีสาเหตุหลักมาจากสองทางด้วยกัน คือร่างกายผลิตเยอะเกินไป กับร่างกายขับออกได้น้อยเกินไป ซึ่งในชีวิตประจำวันของเรามักเกิดจากปัจจัยเหล่านี้

• การกินอาหารที่มีพิวรีนสูงเป็นประจำ: ไม่ว่าจะเป็นเนื้อสัตว์ย่าง สัตว์ปีก เครื่องใน หรือการดื่มเบียร์และเครื่องดื่มที่ใส่สารให้ความหวานฟรุกโตส ซึ่งไปกระตุ้นการสร้างกรดยูริกในตับ
• ระบบการขับถ่ายของไตทำงานลดลง: นี่คือสาเหตุส่วนใหญ่ในผู้ที่มีกรดยูริกสูง ไตขับกรดยูริกออกทางปัสสาวะได้ไม่ดีเท่าที่ควร อาจมาจากกรรมพันธุ์ โรคประจำตัวบางชนิด เช่น โรคไต หรือการใช้ยาบางประเภท เช่น ยาขับปัสสาวะ

เมื่อกรดยูริกเริ่มล้น สู่กระบวนการสร้างผลึกโมโนโซเดียมยูเรต

เมื่อปริมาณกรดยูริกในเลือดสะสมมากขึ้นจนถึงจุดอิ่มตัว เลือดจะไม่สามารถละลายมันไว้ได้อีกต่อไป กรดยูริกที่เหลือล้นเหล่านี้ก็จะเริ่มรวมตัวกันตกตะกอนกลายเป็นของแข็ง ซึ่งก็คือผลึกเกลือที่มีชื่อทางการแพทย์ว่าผลึกโมโนโซเดียมยูเรต

ผลึกเหล่านี้ไม่ได้ลอยอยู่ในกระแสเลือดเฉยๆ แต่มันชอบเดินทางไปตามกระแสเลือดและไปเกาะตามเนื้อเยื่อรอบๆ ข้อต่อ โดยเฉพาะบริเวณข้อต่อส่วนปลายของร่างกาย เช่น โคนหัวแม่เท้า ข้อเท้า หรือหัวเข่า เนื่องจากบริเวณเหล่านี้มีอุณหภูมิต่ำกว่าส่วนอื่นๆ ของร่างกาย ซึ่งเอื้อต่อการตกตะกอนของผลึกได้ง่ายกว่า

สัญญาณเตือนเมื่อภูมิคุ้มกันเข้าจู่โจมผลึกเจ้าปัญหา

ในช่วงแรกที่เรามีกรดยูริกสูงและผลเริ่มก่อตัวเป็นผลึกสะสมตามข้อ เราอาจจะยังไม่รู้สึกเจ็บปวดอะไรเลย หลายคนจึงชะล่าใจ จนกระทั่งวันดีคืนดี เกิดปัจจัยมากระตุ้น เช่น การกินอาหารมื้อหนัก ดื่มแอลกอฮอล์ หรือร่างกายขาดน้ำ ทำให้ระดับกรดยูริกในเลือดเกิดความเปลี่ยนแปลงอย่างฉับพลัน

เมื่อผลึกโมโนโซเดียมยูเรตที่เคยนอนนิ่งๆ เกิดหลุดลอยเข้าไปในน้ำหล่อเลี้ยงข้อ เม็ดเลือดขาวในระบบภูมิคุ้มกันของเราจะมองเห็นผลึกเหล่านี้เป็นสิ่งแปลกปลอม และพากันยกพลเข้าไปโจมตีเพื่อกำจัด เกิดเป็นกระบวนการอักเสบครั้งใหญ่ หลั่งสารเคมีที่ทำให้เกิดอาการบวม แดง ร้อน และปวดแปลบอย่างรุนแรง ซึ่งก็คืออาการของโรคเกาต์กำเริบนั่นเอง

จะเห็นได้ว่ากลไกการเกิดโรคนี้มีที่มาที่ไปอย่างเป็นระบบ การดูแลตัวเองตั้งแต่เนิ่นๆ ควบคุมอาหาร ดื่มน้ำมากๆ และพบแพทย์เพื่อตรวจติดตามค่าเลือดอย่างสม่ำเสมอ จึงเป็นวิธีที่ดีที่สุดในการตัดวงจรไม่ให้ผลึกเหล่านี้ก่อตัวขึ้นมาสร้างความเจ็บปวดให้กับข้อของเราในอนาคต