ปักหมุดป้องกันงูสวัด: ตารางกำหนดการและระยะห่างของการรับวัคซีนที่ถูกต้องเพื่อภูมิคุ้มกันสูงสุด

คนไข้หลายคนที่หมอเจอในคลินิก มักจะมาด้วยอาการปวดแสบปวดร้อนตามผิวหนัง บางคนบอกว่าเจ็บแปลบเหมือนโดนไฟช็อตจนนอนไม่ได้ แม้แต่เสื้อผ้าสัมผัสเบาๆ ก็ยังทรมาน นั่นคืออาการของโรคงูสวัด โรคที่แฝงตัวเงียบๆ อยู่ในปมประสาทของเรามาตั้งแต่ตอนที่เราเป็นอีสุกอีใสเมื่อตอนเด็กๆ หลายคนเริ่มรู้แล้วว่าตอนนี้เรามีวัคซีนที่ช่วยป้องกันโรคร้ายนี้ได้ แต่ก็ยังมีคำถามตามมาเสมอว่าต้องฉีดกี่เข็ม ห่างกันเท่าไหร่ และถ้าลืมนัดต้องทำอย่างไร วันนี้หมอจะมาเล่าเรื่องตารางการฉีดวัคซีนนี้ให้ฟังแบบเข้าใจง่าย

ทำไมวัคซีนงูสวัดรุ่นใหม่ถึงต้องฉีดสองเข็ม?

ทุกวันนี้วงการแพทย์แนะนำวัคซีนงูสวัดชนิดใหม่ที่เป็นสารสังเคราะห์โปรตีนร่วมกับสารกระตุ้นภูมิ (Recombinant Zoster Vaccine) ซึ่งมีประสิทธิภาพในการป้องกันสูงกว่า 90% และช่วยลดความรุนแรงของอาการปวดปลายประสาทได้อย่างดีเยี่ยม แต่เงื่อนไขสำคัญของวัคซีนชนิดนี้คือ ร่างกายจำเป็นต้องได้รับการกระตุ้นซ้ำผ่านการฉีดทั้งหมด 2 เข็ม เพื่อสร้างภูมิคุ้มกันระยะยาวที่แข็งแกร่งพอที่จะกดไวรัสเอาไว้ไม่ให้แสดงอาการออกมา

เปิดตารางกำหนดการและระยะห่างของการรับวัคซีนงูสวัดที่ถูกต้อง

เพื่อให้ร่างกายสร้างเกราะป้องกันได้อย่างมีประสิทธิภาพสูงสุด ตารางกำหนดการและระยะห่างของการรับวัคซีนจะถูกแบ่งออกเป็น 2 กลุ่มหลักตามสภาพร่างกายและภูมิคุ้มกันของแต่ละคน ดังนี้

กลุ่มผู้ใหญ่อายุ 50 ปีขึ้นไปที่มีสุขภาพแข็งแรงดี

สำหรับกลุ่มนี้ ซึ่งเป็นกลุ่มเป้าหมายหลักที่ควรได้รับวัคซีนเนื่องจากภูมิคุ้มกันตามธรรมชาติเริ่มลดลงตามวัย กำหนดการฉีดจะมีดังนี้

• เข็มที่ 1: เริ่มฉีดได้ทันทีเมื่ออายุครบ 50 ปี หรือเมื่อพร้อมเข้ารับบริการ
• เข็มที่ 2: ฉีดห่างจากเข็มแรกเป็นระยะเวลา 2 ถึง 6 เดือน

กลุ่มผู้ที่มีอายุ 18 ปีขึ้นไปที่มีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่องหรือได้รับยากดภูมิ

เนื่องจากกลุ่มนี้มีความเสี่ยงที่โรคจะรุนแรงและเกิดภาวะแทรกซ้อนได้ง่ายกว่าคนทั่วไป แพทย์จึงจำเป็นต้องเร่งกระตุ้นภูมิคุ้มกันให้ขึ้นเร็วที่สุด ระยะห่างระหว่างเข็มจึงสั้นกว่าปกติ

• เข็มที่ 1: เริ่มฉีดตามคำแนะนำของแพทย์ผู้ดูแลรักษาโรคประจำตัว
• เข็มที่ 2: ฉีดห่างจากเข็มแรกเป็นระยะเวลา 1 ถึง 2 เดือน

ถ้าเลยกำหนดนัดเข็มสองไปแล้ว ต้องเริ่มต้นฉีดใหม่ทั้งหมดไหม?

นี่คือคำถามที่หมอโดนถามบ่อยมากในห้องตรวจ บางคนติดธุระ เจ็บป่วย หรือลืมจนเลยกำหนด 6 เดือนไปแล้ว แล้วเกิดความกังวลใจว่าจะต้องเจ็บตัวฟรีและเปลืองเงินฉีดใหม่หมดหรือไม่ หมอขอให้สบายใจได้เลยว่า หากเลยกำหนดนัดฉีดเข็มที่สอง ไม่จำเป็นต้องเริ่มต้นนับหนึ่งใหม่เพื่อฉีดเข็มแรกซ้ำ เพียงแค่หาเวลามาเข้าพบแพทย์เพื่อฉีดเข็มที่สองต่อให้เร็วที่สุดเท่าที่จะทำได้ ร่างกายก็ยังคงสามารถดึงภูมิคุ้มกันขึ้นมาในระดับที่ปลอดภัยได้เช่นกัน

ประสิทธิภาพที่ได้รับเมื่อฉีดครบตามตารางนัดหมาย

การฉีดวัคซีนเพียงเข็มเดียวไม่เพียงพอที่จะสร้างภูมิคุ้มกันในระยะยาวได้ การฉีดครบทั้ง 2 เข็มตามกำหนดเวลา จะช่วยลดความเสี่ยงในการเป็นโรคงูสวัดได้มากกว่า 97% ในกลุ่มผู้ไข้อายุ 50-69 ปี และลดได้ถึง 91% ในกลุ่มผู้ไข้อายุ 70 ปีขึ้นไป ที่สำคัญที่สุดคือช่วยป้องกันอาการปวดเส้นประสาทหลังเป็นงูสวัด ซึ่งเป็นภาวะแทรกซ้อนที่สร้างความทรมานในชีวิตประจำวันอย่างมากได้เกือบ 100%

เตรียมตัวรับมือกับอาการข้างเคียงหลังฉีดอย่างไรดี?

วัคซีนงูสวัดชนิดใหม่นี้ขึ้นชื่อเรื่องการกระตุ้นภูมิที่ค่อนข้างทำงานได้ดี ดังนั้นหลังฉีดคนไข้มักจะมีอาการไข้ต่ำๆ ปวดเมื่อยตามตัว หรือปวดตึงและบวมแดงบริเวณต้นแขนที่ฉีดได้มากกว่าวัคซีนทั่วไป ซึ่งถือเป็นปฏิกิริยาปกติที่แสดงว่าร่างกายกำลังตอบสนองต่อวัคซีนเพื่อสร้างภูมิคุ้มกัน

เมื่อมีอาการเหล่านี้ คนไข้สามารถดูแลตัวเองเบื้องต้นได้ง่ายๆ ดังนี้

• หากมีอาการปวดหรือไข้ สามารถรับประทานยาพาราเซตามอลเพื่อบรรเทาอาการได้ทุก 4-6 ชั่วโมง
• ประคบเย็นบริเวณที่ฉีดบ่อยๆ หากรู้สึกบวมแดงและตึงผิวหนัง
• หลีกเลี่ยงการใช้งานแขนข้างที่ฉีดหนักๆ หรือยกของหนักในช่วง 1-2 วันแรก
• โดยทั่วไปอาการข้างเคียงเหล่านี้จะค่อยๆ ดีขึ้นและหายไปเองภายใน 2-3 วัน

การป้องกันย่อมดีกว่าการรักษาเสมอ การวางแผนและเข้ารับวัคซีนให้ครบตามตารางกำหนดเวลา จึงเป็นวิธีที่ดีที่สุดในการปกป้องตัวคุณเองและคนที่คุณรักจากโรคงูสวัดและอาการปวดประสาทเรื้อรัง