ตารางกำหนดการและระยะห่างของการรับวัคซีนงูสวัด เรื่องสำคัญที่คนอยากเลี่ยงความทรมานต้องรู้

คนไข้หลายคนที่เคยเผชิญหน้ากับโรคงูสวัดมักจะพูดเป็นเสียงเดียวกันว่า เป็นโรคที่ทรมานจนแทบอยากจะร้องไห้ อาการปวดแสบปวดร้อนตามแนวเส้นประสาทที่เหมือนมีไฟมารนผิวหนังตลอดเวลา แถมบางคนแม้ตุ่มน้ำใสจะแห้งตกสะเก็ดหายไปแล้ว แต่ความทุกข์ทรมานจากอาการปวดเส้นประสาทก็ยังคงอยู่ต่อเนื่องไปอีกเป็นเดือนหรือเป็นปี ซึ่งส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวันอย่างมาก

ในฐานะหมอ หมอเชื่อเสมอว่าการป้องกันย่อมดีกว่าการรักษา และวัคซีนงูสวัดคือเครื่องมือที่ดีที่สุดในขณะนี้ ทว่าการที่วัคซีนจะสามารถออกฤทธิ์กระตุ้นภูมิคุ้มกันได้อย่างเต็มประสิทธิภาพสูงสุดนั้น สิ่งสำคัญที่คนไข้ห้ามมองข้ามเด็ดขาดคือเรื่องของ ตารางกำหนดการและระยะห่างของการรับวัคซีนงูสวัด ที่ถูกต้องตามคำแนะนำทางการแพทย์

ทำความรู้จักวัคซีนงูสวัดรุ่นใหม่ ทำไมต้องฉีด และใครบ้างที่ควรเริ่มวางแผน?

วัคซีนงูสวัดที่มีการใช้งานหลักในปัจจุบันเป็นวัคซีนชนิดที่ไม่ใช่เชื้อมีชีวิต (Recombinant Zoster Vaccine) ซึ่งให้ประสิทธิภาพในการป้องกันโรคสูงกว่า 90% และช่วยลดความรุนแรงของอาการปวดปลายประสาทหลังเป็นงูสวัดได้อย่างดีเยี่ยม โดยกลุ่มเป้าหมายหลักที่หมอแนะนำให้เข้ารับการฉีดวัคซีนมีดังนี้

• ผู้ใหญ่อายุ 50 ปีขึ้นไปทุกคน แม้ว่าจะเคยเป็นโรคงูสวัดมาก่อน หรือเคยได้รับวัคซีนชนิดเก่ามาก่อนก็ตาม
• ผู้ที่มีอายุ 19 ปีขึ้นไปที่มีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่อง หรือได้รับยารักษาที่ส่งผลให้ภูมิคุ้มกันต่ำลง เช่น คนไข้ที่ได้รับยาเคมีบำบัด หรือยากดภูมิคุ้มกัน

เจาะลึกตารางกำหนดการและระยะห่างของการรับวัคซีนงูสวัดสำหรับแต่ละกลุ่ม

เพื่อให้ร่างกายสร้างภูมิคุ้มกันได้สูงสุด การฉีดวัคซีนงูสวัดรุ่นใหม่นี้จำเป็นต้องได้รับทั้งหมด 2 เข็ม โดย ตารางกำหนดการและระยะห่างของการ ฉีดจะแบ่งตามสภาพร่างกายของคนไข้แต่ละกลุ่มอย่างชัดเจน

1. สำหรับผู้ใหญ่อายุ 50 ปีขึ้นไปที่มีสุขภาพแข็งแรงดี

หากคนไข้อยู่ในกลุ่มนี้ ตารางการฉีดวัคซีนจะเว้นระยะห่างกันค่อนข้างยืดหยุ่น โดยกำหนดการคือ:

• เข็มที่ 1: ฉีดในวันที่ต้องการเริ่มป้องกันโรค
• เข็มที่ 2: ฉีดห่างจากเข็มแรก 2 ถึง 6 เดือน

ช่วงเวลาที่เหมาะสมที่สุดที่หมอมักแนะนำคนไข้คือการมาฉีดเข็มที่สองที่ระยะประมาณ 2-3 เดือนหลังเข็มแรก เพื่อให้ร่างกายได้รับภูมิคุ้มกันที่แข็งแรงอย่างรวดเร็ว

2. สำหรับผู้ที่มีอายุ 19 ปีขึ้นไปที่มีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่อง

คนไข้ในกลุ่มนี้มีความเสี่ยงที่จะติดเชื้อและเกิดภาวะแทรกซ้อนได้ง่ายกว่าคนทั่วไป หมอจึงต้องเร่งกระตุ้นภูมิคุ้มกันให้ขึ้นเร็วที่สุด ตารางการฉีดจึงกระชับเข้ามา ดังนี้:

• เข็มที่ 1: ฉีดในวันที่พร้อมเข้ารับบริการ
• เข็มที่ 2: ฉีดห่างจากเข็มแรก 1 ถึง 2 เดือน

ลืมฉีดเข็มที่สองตามนัด หรือเลยกำหนดเวลาไปแล้ว ต้องเริ่มต้นใหม่ทั้งหมดไหม?

เป็นคำถามที่หมอเจอบ่อยมากในคลินิก บางคนติดธุระ เจ็บป่วย หรือลืมจนเลยกำหนดนัด 6 เดือนไปแล้ว หมอขอให้คนไข้สบายใจได้ว่า ไม่ต้องเริ่มต้นฉีดเข็มแรกใหม่ แต่อย่างใด หากรู้ตัวว่าเลยกำหนดการนัดหมาย ให้รีบหาเวลามาเข้าพบแพทย์เพื่อฉีดเข็มที่สองต่อทันที เพื่อให้ร่างกายได้รับภูมิคุ้มกันที่สมบูรณ์

หากเคยเป็นงูสวัดมาก่อน หรือเคยฉีดวัคซีนรุ่นเก่าแล้ว ต้องเว้นระยะอย่างไรก่อนฉีดเข็มใหม่?

สำหรับคนไข้ที่เพิ่งหายจากโรคงูสวัด หมอแนะนำให้รอให้อาการแสดงของโรค ทั้งตุ่มน้ำใสและอาการอักเสบเฉียบพลันหายดีสนิทเสียก่อน โดยทั่วไปควรรอประมาณ 6 เดือนถึง 1 ปีหลังจากการติดเชื้อ แล้วจึงค่อยมาเริ่มฉีดวัคซีนงูสวัดรุ่นใหม่นี้

ส่วนคนไข้ที่เคยได้รับวัคซีนงูสวัดรุ่นเก่า (ชนิดเชื้อมีชีวิต) มาก่อนหน้านี้แล้ว สามารถเข้ารับวัคซีนรุ่นใหม่เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการป้องกันที่ดียิ่งขึ้นได้ โดยแนะนำให้เว้นระยะห่างจากวัคซีนรุ่นเก่าอย่างน้อย 2 เดือนก่อนเริ่มฉีดเข็มแรกของวัคซีนรุ่นใหม่

อาการข้างเคียงที่อาจเกิดขึ้นหลังฉีด และวิธีดูแลตัวเองง่ายๆ ที่บ้าน

หลังการฉีดวัคซีนงูสวัด คนไข้อาจพบปฏิกิริยาของร่างกายซึ่งเป็นสัญญาณว่าระบบภูมิคุ้มกันกำลังทำงาน เช่น มีอาการปวด บวม แดง บริเวณต้นแขนที่ฉีด มีไข้ต่ำๆ อ่อนเพลีย หรือปวดศีรษะ อาการเหล่านี้มักจะหายไปเองภายใน 2-3 วัน

วิธีดูแลตัวเองเบื้องต้นคือ หากมีอาการปวดตึงแขน ให้ประคบเย็นบริเวณที่ฉีดเพื่อลดอาการบวม หากมีไข้ต่ำๆ หรือปวดศีรษะ สามารถรับประทานยาพาราเซตามอลเพื่อบรรเทาอาการได้ และพยายามพักผ่อนให้เพียงพอ หลีกเลี่ยงการใช้งานแขนข้างที่ฉีดหนักๆ ในช่วงวันแรก

การทำความเข้าใจเรื่องกำหนดการและระยะเวลาของการรับวัคซีนอย่างถูกต้อง จะช่วยให้คนไข้ปลอดภัยและได้รับประโยชน์สูงสุดจากการป้องกันโรคร้ายนี้ หากมีข้อสงสัยเพิ่มเติมเกี่ยวกับวัคซีนงูสวัด สามารถเข้ามาปรึกษาหมอที่คลินิกได้เสมอ เพื่อร่วมกันวางแผนการดูแลสุขภาพที่ดีและยั่งยืนร่วมกัน