วัคซีนกับเซรุ่มพิษสุนัขบ้า ต่างกันอย่างไร ทำไมบางคนต้องฉีดทั้งสองอย่าง

ทำไมโดนกัดแล้วต้องฉีดทั้งวัคซีนและเซรุ่ม

เวลาคนไข้เดินเข้ามาที่คลินิกด้วยแผลโดนหมาหรือแมวกัด คำถามยอดฮิตที่หมอมักจะเจอคือ ทำไมบางคนได้แค่ฉีดวัคซีน แต่บางคนกลับต้องได้ฉีดทั้งวัคซีนและเซรุ่มด้วย หมอเข้าใจดีว่ามันดูสับสนและน่ากลัวไปหมดในตอนนั้น เดี๋ยวหมอจะเล่าให้ฟังแบบง่ายๆ ว่ามันต่างกันอย่างไร เพื่อให้ทุกคนเข้าใจความสำคัญของการรักษาตามระดับความเสี่ยงของแผล

วัคซีนป้องกันพิษสุนัขบ้า: การสอนให้ร่างกายสร้างเกราะป้องกันเอง

วัคซีนเปรียบเสมือนการส่งคู่มือไปสอนให้ระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายรู้จักหน้าตาของเชื้อไวรัสพิษสุนัขบ้า เมื่อฉีดเข้าไป ร่างกายจะค่อยๆ เรียนรู้และเริ่มผลิตแอนติบอดีขึ้นมาเพื่อกำจัดเชื้อโรคด้วยตัวเอง

• ข้อดี: ภูมิคุ้มกันที่เกิดขึ้นจะอยู่กับเราไปได้นานกว่า
• ข้อจำกัด: ร่างกายต้องใช้เวลาประมาณ 1 ถึง 2 สัปดาห์ในการสร้างภูมิคุ้มกันขึ้นมาให้เพียงพอต่อการป้องกันโรค

เซรุ่มป้องกันพิษสุนัขบ้า: กองทัพเสริมที่เข้ามาช่วยทันที

เซรุ่ม (Rabies Immunoglobulin) ไม่ใช่วัคซีน แต่เป็นแอนติบอดีสำเร็จรูปที่สกัดขึ้นมา เพื่อนำไปฉีดรอบๆ แผลที่โดนกัดโดยตรง เพื่อทำหน้าที่เป็นกองทัพหน้าคอยดักจับและทำลายเชื้อไวรัสที่อาจหลุดเข้ามาในแผลก่อนที่ร่างกายจะสร้างภูมิคุ้มกันเองได้ทัน

ทำไมคุณหมอถึงตัดสินใจฉีดเซรุ่มให้บางคน

หมอไม่ได้ฉีดเซรุ่มให้ทุกคน เพราะมันมีค่าใช้จ่ายสูงและมีความเสี่ยงเรื่องการแพ้ได้ การตัดสินใจจะขึ้นอยู่กับความเสี่ยงของแผลเป็นหลัก:

• แผลที่กัดลึก หรือมีเลือดออกมาก
• แผลที่อยู่ในจุดเสี่ยง เช่น ใบหน้า ลำคอ หรือใกล้เส้นประสาท เพราะเชื้อจะเดินทางเข้าสู่สมองได้รวดเร็ว
• แผลที่เกิดจากสัตว์ที่ไม่ทราบประวัติ หรือสัตว์ที่มีอาการน่าสงสัยว่าเป็นโรค

สรุปง่ายๆ ก่อนจะแยกย้ายกลับบ้าน

หากมองให้เห็นภาพ วัคซีนคือการสอนให้ร่างกายสร้างเกราะ ส่วนเซรุ่มคือการยืมเกราะคนอื่นมาใส่ให้ก่อนชั่วคราวเพื่อให้ปลอดภัยในนาทีวิกฤต ดังนั้นถ้าหมอประเมินแล้วว่าแผลของคุณมีความเสี่ยงสูง การฉีดทั้งสองอย่างควบคู่กันจึงเป็นวิธีที่ดีที่สุดในการปกป้องชีวิตของคุณจากโรคพิษสุนัขบ้าที่รักษาไม่หาย

แผลแบบไหนที่ควรกลับมาพบหมอซ้ำ

หลังจากเริ่มฉีดวัคซีนแล้ว หากสังเกตเห็นแผลมีอาการบวมแดงร้อนผิดปกติ มีหนองไหล หรือมีไข้สูงขึ้นเกินกว่าที่ควรจะเป็น อย่ารอดูอาการอยู่ที่บ้าน ให้รีบกลับมาพบหมอเพื่อประเมินเรื่องการติดเชื้อแบคทีเรียแทรกซ้อนที่แผลอีกครั้ง