ดื่มเกลือแร่ ORS อย่างไรให้ถูกต้อง เมื่อท้องเสียและร่างกายขาดน้ำ

เวลาท้องเสีย อาเจียน หรือเสียเหงื่อมากๆ สิ่งแรกที่หลายคนนึกถึงคือการดื่มเกลือแร่เพื่อให้ร่างกายสดชื่นขึ้น แต่เชื่อไหมว่ายังมีคนไข้หลายคนที่เข้าใจคลาดเคลื่อน หยิบเกลือแร่นักกีฬามาดื่มแทน หรือชงน้ำเกลือแร่ผิดสัดส่วน ซึ่งแทนที่จะช่วยให้อาการดีขึ้น กลับอาจทำให้อาการแย่ลงไปอีก หมอเลยอยากชวนมาทำความเข้าใจถึงแนวทางการให้สารละลายเกลือแร่โออาร์เอสอย่างถูกวิธี เพื่อให้ทุกคนดูแลตัวเองและคนในครอบครัวได้อย่างปลอดภัยครับ

เกลือแร่ซองพกพา กับเกลือแร่นักกีฬา ไม่เหมือนกันนะ!

เวลาเราพูดถึงผงเกลือแร่สำหรับแก้ท้องเสีย เรากำลังพูดถึง ORS หรือ Oral Rehydration Salts ไม่ใช่เครื่องดื่มเกลือแร่ออกกำลังกายตามร้านสะดวกซื้อทั่วไปนะครับ สองอย่างนี้มีส่วนผสมและวัตถุประสงค์ต่างกันอย่างสิ้นเชิง

• เกลือแร่ ORS (สำหรับท้องเสีย): ถูกออกแบบมาเพื่อชดเชยน้ำและเกลือแร่ที่ร่างกายสูญเสียไปจากอาการท้องเสียหรืออาเจียนโดยเฉพาะ มีสัดส่วนของเกลือและน้ำตาลกลูโคสที่พอเหมาะในการช่วยดูดซึมน้ำกลับเข้าสู่ร่างกายผ่านลำไส้
• เกลือแร่นักกีฬา (Energy/Sport Drinks): มีปริมาณน้ำตาลสูงและโซเดียมต่ำกว่ามาก หากนำมาดื่มเวลาท้องเสีย น้ำตาลที่สูงเกินไปอาจดึงน้ำเข้าสู่ลำไส้ ทำให้อาการท้องเสียแย่ลงและถ่ายเหลวมากกว่าเดิม

วิธีชงน้ำเกลือแร่ ORS ให้ถูกต้องตามสูตร

ความผิดพลาดที่หมอพบบ่อยที่สุดคือการกะปริมาณน้ำผิด บางคนใส่แก้วน้ำเล็กๆ แล้วเทผงเกลือแร่หมดซอง ทำให้ได้สารละลายที่มีความเข้มข้นสูงเกินไป ซึ่งอันตรายต่อไตและระบบสมดุลเกลือแร่ในร่างกายครับ

หลักการชงที่ถูกต้องคือ ต้องอ่านฉลากข้างซองอย่างละเอียด เพราะเกลือแร่แต่ละยี่ห้ออาจกำหนดปริมาณน้ำที่ไม่เท่ากัน โดยทั่วไปผงยา 1 ซองจะต้องละลายกับน้ำสะอาดต้มสุกที่เย็นแล้วตามปริมาตรที่กำหนด เช่น 150 ซีซี หรือ 250 ซีซี คนให้ละลายเป็นเนื้อเดียวกัน ที่สำคัญห้ามผสมกับนม น้ำอัดลม หรือชา เพราะจะเปลี่ยนคุณสมบัติและการดูดซึมของเกลือแร่ไปเลยครับ

จิบช้าๆ ทีละนิด ดีกว่าดื่มรวดเดียวหมดแก้ว

เวลาหิวน้ำมากๆ จากการเสียเหงื่อหรือท้องเสีย เรามักจะอยากยกดื่มรวดเดียวหมดแก้ว แต่สำหรับน้ำเกลือแร่ ORS วิธีนี้ใช้ไม่ได้ผลครับ การดื่มพรวดเดียวจะทำให้กระเพาะอาหารขยายตัวอย่างรวดเร็วและไปกระตุ้นให้อาเจียนออกมาอีก

แนวทางที่ถูกต้องคือ ค่อยๆ จิบน้ำเกลือแร่ทีละน้อยแต่บ่อยครั้ง เพื่อให้เยื่อบุลำไส้ค่อยๆ ดูดซึมน้ำและเกลือแร่เข้าไปใช้งาน หากมีอาการคลื่นไส้ร่วมด้วย ให้พักการดื่มสัก 10-15 นาที แล้วค่อยเริ่มจิบต่อใหม่ด้วยปริมาณที่น้อยลง

สัญญาณเตือนแบบไหนที่ควรหยุดดื่มเกลือแร่แล้วมาพบแพทย์ด่วน

แม้ว่าการดื่มเกลือแร่ ORS จะช่วยบรรเทาอาการขาดน้ำเบื้องต้นได้ดี แต่หากอาการท้องเสียหรืออาเจียนไม่ดีขึ้นภายใน 24 ชั่วโมง หรือมีอาการรุนแรงร่วมด้วย การฝืนดูแลตัวเองที่บ้านอาจไม่เพียงพอแล้วครับ

คุณควรพาผู้ป่วยไปพบแพทย์ทันทีหากพบอาการเหล่านี้:

• ถ่ายอุจจาระเป็นมูกเลือด หรือมีไข้สูงร่วมด้วย
• อาเจียนทุกอย่างที่กินเข้าไป แม้แต่น้ำเปล่าหรือเกลือแร่ก็เก็บไว้ไม่ได้
• มีอาการขาดน้ำรุนแรง เช่น ปากแห้ง ตาโหล ปัสสาวะออกน้อยมากหรือเป็นสีเข้มจัดจนแทบไม่
• รู้สึกอ่อนเพลียมาก เวียนศีรษะเวลาลุกยืน หรือซึมลง

การเข้าใจวิธีใช้เกลือแร่ ORS อย่างถูกต้อง จะช่วยให้ร่างกายฟื้นตัวจากอาการท้องเสียได้อย่างปลอดภัย และลดความเสี่ยงจากภาวะขาดน้ำรุนแรงที่อาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้ครับ