เดินขึ้นลงบันไดซ้ำๆ ทำไมเข่าถึงพังเร็วกว่าที่คิด? มุมมองจากหมอข้อต่อ

ช่วงนี้เวลาเดินขึ้นตึกออฟฟิศหรือเดินกลับบ้านแล้วเริ่มรู้สึกเจี๊ยบๆ ที่หัวเข่าไหม หลายคนอาจคิดว่าเป็นเรื่องธรรมดาของความล้า แต่รู้ไหมว่ากิจวัตรประจำวันอย่างการเดินขึ้นลงบันไดนี่แหละ คือตัวการสำคัญที่ทำให้ข้อเข่าต้องรับภาระหนักอึ้งโดยที่เราไม่รู้ตัว

ทำไมการก้าวขึ้นลงบันไดถึงสร้างแรงกระแทกมหาศาลให้ข้อเข่า

เวลาที่เราเดินอยู่บนพื้นราบ น้ำหนักตัวของเราจะถูกถ่ายเทลงสู่ข้อเข่าประมาณหนึ่งถึงสองเท่า แต่พอเปลี่ยนมาเป็นการเดินขึ้นบันได แรงกดทับนี้จะพุ่งสูงขึ้นไปถึงสามถึงสี่เท่าตัว ยิ่งถ้าเป็นการเดินลงบันไดด้วยแล้ว แรงกระแทกสามารถพุ่งสูงขึ้นไปได้ถึงเจ็ดถึงแปดเท่าของน้ำหนักตัวเลยทีเดียว ลองนึกภาพตามง่ายๆ ว่าถ้าเราน้ำหนักตัวเจ็ดสัปดาห์ เวลาเดินลงบันได น้ำหนักที่กดลงบนข้อเข่าข้างเดียวจะมากถึงเกือบครึ่งตัน ลองจินตนาการดูว่าผิวข้อต่อและกระดูกอ่อนของเราต้องทำงานหนักแค่ไหนในทุกๆ ก้าว

สัญญาณเตือนจากร่างกาย เมื่อข้อเข่าเริ่มส่งเสียงประท้วง

อาการบาดเจ็บจากการใช้ข้อเข่าซ้ำๆ มักจะไม่เกิดขึ้นแบบปุบปับ แต่มันค่อยๆ สะสมทีละน้อย โดยอาการที่หมอพบบ่อยและอยากให้สังเกตตัวเองมีดังนี้

• มีเสียงดังกรอบแกรบในเข่า: เวลาพับเข่าหรือก้าวขาขึ้นบันไดแล้วได้ยินเสียงข้อเสียดสีกันชัดเจน
• เจ็บแปล๊บตอนก้าวลง: มักจะรู้สึกเสียวหรือปวดจี๊ดบริเวณสะบ้าเข่าตอนที่กำลังหย่อนขาลงไปก้าวถัดไป
• ตึงเข่าตอนตื่นนอน: รู้สึกว่าข้อเข่ายึดขัด งอหรือเหยียดได้ไม่สุดในช่วงแรกของการขยับตัว
• บวมเป่งหลังใช้งาน: สังเกตว่าช่วงเย็นๆ ข้อเข่าดูบวมหนาขึ้นกว่าปกติหลังจากต้องเดินขึ้นลงตึกหลายชั้น

วิธีปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อเซฟข้อเข่าให้อยู่กับเราไปนานๆ

การจะหลีกเลี่ยงไม่ให้ใช้บันไดเลยในชีวิตประจำวันอาจเป็นเรื่องยาก โดยเฉพาะคนที่ทำงานบนตึกสูงหรือบ้านที่มีหลายชั้น แต่เราสามารถปรับวิธีใช้งานข้อเข่าให้ถนอมมากยิ่งขึ้นได้

เทคนิคเดินขึ้นลงบันไดให้ข้อเข่ารับแรงน้อยลง

เวลาเดินขึ้น ให้ใช้กำลังจากกล้ามเนื้อสะโพกและต้นขาด้านหน้าช่วยส่งตัวขึ้นไปโดยพยายามเกร็งหน้าท้องร่วมด้วย ส่วนเวลาเดินลง ห้ามทิ้งน้ำหนักลงที่ขาข้างที่กำลังจะก้าวลงไปข้างหน้าแบบพรวดพราด ให้ย่อเข่าของขาหลักที่ยืนอยู่ให้ลึกขึ้นเล็กน้อยเพื่อทำหน้าที่เป็นโช้คอัพคอยรับแรงกระแทก ค่อยๆ หย่อนเท้าลงสัมผัสขั้นบันไดอย่างนุ่มนวลที่สุด

ทางเลือกอื่นสำหรับคนที่มีอาการปวดเข่าชัดเจน

ถ้าเริ่มมีอาการปวดเรื้อรัง การเลี่ยงไปใช้ลิฟต์หรือบันไดเลื่อนในช่วงที่ข้อเข่ายังอักเสบอยู่คือทางเลือกที่ดีที่สุด หรือหากจำเป็นต้องออกกำลังกาย ลองเปลี่ยนจากการวิ่งขึ้นบันไดเป็นการปั่นจักรยานอยู่กับที่หรือการเดินเร็วบนพื้นราบแทน เพราะจะช่วยลดแรงกระแทกโดยตรงที่กระดูกข้อต่อลงได้มาก

เมื่อไหร่ถึงควรพาเข่าพังๆ นี้ไปหาหมอตรวจดูอาการ

ถ้าลองปรับพฤติกรรมการเดินและพักการใช้งานแล้ว อาการปวดเข่ายังไม่ดีขึ้นภายในหนึ่งสัปดาห์ หรือมีอาการข้อเข่าบวมแดงร้อนร่วมด้วย รวมถึงมีอาการเข่าทรุด ขาอ่อนแรง หรือขาล็อกจนเหยียดตรงไม่ได้ แบบนี้ปล่อยไว้ไม่ได้แล้ว เพราะอาจมีภาวะความเสียหายของหมอนรองข้อหรือผิวข้อเข่าเสื่อมก่อนวัยอันควร ควรเข้ามาให้แพทย์ตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียดเพื่อการรักษาที่ตรงจุด