ลูกซึมแค่ไหนถึงเรียกว่าอันตราย? วิธีเช็กความรู้สึกตัวของเจ้าตัวเล็กฉบับคุณหมอ

ในฐานะหมอเด็ก สิ่งหนึ่งที่ทำให้คุณพ่อคุณแม่กังวลใจและรีบพามาห้องฉุกเฉินกลางดึกอยู่บ่อยๆ ก็คืออาการลูกดูซึมลง ไม่ร่าเริงเหมือนทุกวัน เวลาลูกไม่สบาย ไข้ขึ้น หรือท้องเสีย การที่เด็กอ่อนเพลียลงบ้างเป็นเรื่องธรรมดา แต่จุดที่หมอมักจะถามคุณพ่อคุณแม่เสมอคือ ลูกซึมในระดับไหนปลุกตื่นยากไหม หรือแค่เพลียจากพิษไข้ธรรมดา วันนี้หมอจะมาสอนวิธีสังเกตง่ายๆ ที่บ้าน เพื่อให้คุณพ่อคุณแม่ประเมินความรู้สึกตัวของลูกได้อย่างมั่นใจครับ

ลูกนอนหลับกับลูกซึมต่างกันอย่างไร? แยกให้ออกก่อนตื่นตระหนก

เวลาเด็กไม่สบาย ร่างกายเขาจะต้องการการพักผ่อนเพื่อซ่อมแซมตัวเอง การที่ลูกนอนหลับเยอะกว่าปกติในช่วงที่ป่วยเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นได้ แต่ความต่างที่สำคัญอยู่ตรงที่การตอบสนองต่อสิ่งแวดล้อมครับ

ถ้าลูกนอนหลับไปเพราะอ่อนเพลีย แต่พอถึงเวลาหิวนม หรือพอเราเข้าไปอุ้ม เรียกชื่อเบาๆ หรือเปิดไฟ เขาสามารถลืมตาขึ้นมามอง สบตา ตอบสนองด้วยเสียงอ้อแอ้ หรือร้องกวนตามประสาเด็กป่วย แบบนี้เรียกว่าเด็กเพลียจากไข้ครับ ยังไม่ใช่ภาวะซึมที่น่ากังวล แต่ถ้าเมื่อไหร่ที่ลูกนอนนิ่งปลุกเท่าไหร่ก็ไม่ค่อยตื่น เรียกแล้วตอบสนองช้ามาก หรือปรือตาขึ้นมามองแล้วหลับต่อทันทีโดยไม่มีเรี่ยวแรง แบบนี้เริ่มเข้าข่ายอาการซึมที่ต้องระวังแล้วครับ

เกณฑ์ง่ายๆ ในการเช็กความรู้สึกตัวของเด็กที่บ้าน

เวลาหมอประเมินเด็กที่ห้องตรวจ หมอจะดูการตอบสนองต่อสิ่งเร้ารอบตัว ซึ่งคุณพ่อคุณแม่ก็สามารถนำวิธีเหล่านี้ไปใช้สังเกตลูกรักที่บ้านได้เช่นกันครับ

• การสบตาและการยิ้มตอบ: เด็กปกติต่อให้ไม่สบายก็ยังพอมีช่วงเวลาที่สบตากับแม่ หรือตอบสนองต่อรอยยิ้มและเสียงพูดคุยคุ้นเคย แต่ถ้าลูกเหม่อลอย ไม่สบตาเลย หรือเรียกแล้วไม่หันมามองตามเสียง นี่คือสัญญาณเตือนภัยข้อแรก
• แรงต้านและกำลังของกล้ามเนื้อ: ลองอุ้มลูกดูครับว่าตัวอ่อนปวกเปียกเหมือนตุ๊กตาผ้าไหม หรือยังมีแรงขยับแขนขาบ้าง เด็กที่ซึมมากๆ มักจะนอนนิ่ง แขนขาตกข้างลำตัว ไม่ยอมขยับหนีเวลาเราเช็ดตัวหรือวัดไข้
• ความสนใจสิ่งรอบตัว: ของเล่นชิ้นโปรดที่เคยชอบ ต่อให้ป่วยก็น่าจะเหลือบมองหรือคว้าสักนิด แต่ถ้าลูกเมินเฉย ไม่สนใจสิ่งเร้าใดๆ ทั้งสิ้นแม้กระทั่งเสียงของแม่ แสดงว่าการทำงานของสมองเริ่มลดระดับลงแล้ว

เช็กลิสต์อาการร่วมแบบไหนที่บอกว่าลูกอาการไม่ดีและต้องไปหาหมอทันที

อาการซึมจะไม่มาเดี่ยวๆ มักจะมีสัญญาณอื่นร่วมด้วยเสมอ หากคุณพ่อคุณแม่สังเกตเห็นอาการเหล่านี้ร่วมกับความรู้สึกตัวที่ลดลง ควรรีบพาไปโรงพยาบาลทันที ไม่ควรปล่อยให้รอจนถึงรุ่งเช้า

• หายใจผิดปกติ: หายใจเร็วกว่าปกติ ซี่โครงบุ๋ม หรือปีกจมูกบานเวลาหายใจ
• ภาวะขาดน้ำรุนแรง: ร้องไห้ไม่มีน้ำตา ปากแห้งสนิท กระหม่อมยุ๋มลึก (ในเด็กเล็ก) และไม่ได้ปัสสาวะนานเกิน 6 ชั่วโมง
• มีผื่นขึ้นตามตัว: โดยเฉพาะผื่นสีแดงคล้ำหรือสีม่วงที่ไม่จางลงเมื่อใช้นิ้วกดหรือแก้วใสกดทับ
• ไข้สูงมากและคอแข็ง: ลูกก้มคอคางชิดอกไม่ได้เลย หรือมีอาการชักเกร็งร่วมด้วย

คำแนะนำจากหมอ เมื่อต้องตัดสินใจพาลูกไปโรงพยาบาล

สัญชาตญาณของคนเป็นแม่มีความแม่นยำสูงมากครับ หากคุณพ่อคุณแม่รู้สึกว่า ลูกแปลกไปจากเดิมมาก แม้จะเช็กตามเกณฑ์ข้างบนแล้วยังก้ำกึ่ง แนะนำให้เชื่อความรู้สึกตัวเองแล้วพามาให้คุณหมอตรวจเช็กที่โรงพยาบาลเถอะครับ การมาพบแพทย์เร็วกว่าย่อมปลอดภัยกว่าการรอให้ภาวะซึมนั้นรุนแรงขึ้น และช่วยให้เด็กได้รับการรักษาอย่างทันท่วงทีครับ