ภาวะช็อกจากการรั่วของพลาสมา: เมื่อร่างกายขาดน้ำเหลืองและวิธีรับมือในห้องไอซียู

พลาสมาหายไปไหน ทำไมร่างกายถึงเข้าสู่ภาวะช็อก?

เวลาที่เราพูดถึงคนไข้ที่มีอาการวิกฤตจนต้องเข้ามานอนดูอาการอย่างใกล้ชิดในหอผู้ป่วยวิกฤต หนึ่งในภาวะที่หมอและทีมพยาบาลต้องเฝ้าระวังและรับมือกันอย่างเคร่งเครียดคือ การดูแลรักษาภาวะช็อกจากการสูญเสียพลาสมา ซึ่งมักจะเจอได้บ่อยในโรคไข้เลือดออกขั้นรุนแรง หรือภาวะที่หลอดเลือดมีความผิดปกติจนยอมให้น้ำและโปรตีนในเลือดรั่วซึมออกมาอยู่ตามช่องว่างในร่างกาย แทนที่จะไหลเวียนอยู่ข้างในหลอดเลือดตามปกติ

พลองนึกภาพตามง่ายๆ นะครับว่า หลอดเลือดของเราก็เหมือนท่อยางส่งน้ำ ถ้าท่อยางเกิดมีรูรั่ว น้ำข้างในย่อมไหลซึมออกมาข้างนอก ทำให้ปริมาณน้ำในท่อยลดลง ความดันก็ตก หัวใจสูบฉีดเลือดไปเลี้ยงอวัยวะสำคัญไม่ไหว สมองเริ่มขาดเลือด ไตเริ่มทำงานแย่ลง และนี่แหละคือจุดเริ่มต้นของภาวะช็อกที่อันตรายถึงชีวิตถ้าดูแลไม่ทันเวลา

ช่วงเวลาวิกฤตที่ต้องจับตาดูน้ำเกลือและความดันแบบห้ามกะพริบตา

เมื่อคนไข้ก้าวเข้ามาอยู่ในความดูแลของห้องไอซียู เป้าหมายหลักอันดับแรกของเราไม่ใช่แค่การให้ยา แต่เป็นการเติมน้ำและสารน้ำทดแทนเข้าไปในหลอดเลือดให้พอดีกับปริมาณที่รั่วซึมออกมา หมอต้องคอยประเมินสัญญาณชีพของคนไข้ตลอดเวลา ทั้งความดันโลหิต ชีพจร ปริมาณปัสสาวะที่ขับออกมาในแต่ละชั่วโมง เพราะสิ่งเหล่านี้คือหน้าต่างที่คอยบอกเราว่า ตอนนี้เลือดในร่างกายคนไข้เริ่มกลับมาไหลเวียนเป็นปกติหรือยัง

ความยากของการดูแลคนไข้กลุ่มนี้คือ การบาลานซ์สารน้ำครับ ถ้าให้น้ำน้อยเกินไป ภาวะช็อกก็ไม่หาย อวัยวะต่างๆ จะพากันล้มเหลว แต่ถ้าให้สารน้ำมากเกินไป น้ำที่เคยรั่วออกไปแล้วจะยิ่งล้นทะลักเข้าไปท่วมปอด ทำให้คนไข้หายใจไม่ออก หนักเข้าไปอีก ดังนั้น ทีมแพทย์และพยาบาลจึงต้องคำนวณปริมาณสารน้ำหยดต่อหยดอย่างแม่นยำที่สุด

เมื่อการให้น้ำเกลือธรรมดาไม่พอ ต้องเลือกสารน้ำตัวช่วยอย่างไร?

ในภาวะที่พลาสมาหรือโปรตีนในเลือดรั่วออกมามากๆ การให้แค่น้ำเกลือธรรมดาบางทีก็เอาไม่อยู่ เพราะน้ำเกลือพวกนั้นจะไหลออกไปนอกหลอดเลือดได้ง่ายเหมือนเดิม หมอจึงต้องพิจารณาใช้สารน้ำที่มีโมเลกุลใหญ่ขึ้น เช่น สารละลายกลุ่มคอลลอยด์ หรือบางครั้งจำเป็นต้องให้ส่วนประกอบของเลือดอย่างพลาสมาสดแช่แข็งหรืออัลบูมิน เพื่อช่วยดึงน้ำให้อยู่ในหลอดเลือดและรักษาความดันเอาไว้ให้ได้

เครื่องมือและเทคโนโลยีสมัยใหม่ที่ช่วยชีวิตคนไข้ในห้องไอซียู

นอกจากการให้สารน้ำที่เหมาะสมแล้ว ในหอผู้ป่วยวิกฤตเรายังมีเครื่องมือพิเศษที่ช่วยในการตรวจวัดการทำงานของระบบไหลเวียนโลหิตแบบละเอียดยิบ เพื่อให้รู้ว่าหัวใจบีบตัวได้ดีแค่ไหน และหลอดเลือดมีความต้านทานมากน้อยเพียงใด การมีข้อมูลเชิงลึกเหล่านี้ช่วยให้หมอสามารถปรับเปลี่ยนแผนการรักษาและเลือกใช้ยาเพิ่มความดันโลหิตได้อย่างแม่นยำในยามที่จำเป็นจริงๆ

สัญญาณเตือนสำคัญที่บอกว่าคนไข้เริ่มปลอดภัยและพ้นขีดอันตรายแล้ว

ข่าวดีที่เราและญาติคนไข้ต่างก็รอคอยในแต่ละวัน คือการที่ร่างกายเริ่มซ่อมแซมตัวเอง หลอดเลือดที่เคยรั่วเริ่มกลับมาปิดสนิท สารน้ำที่เคยรั่วออกไปตามช่องว่างในร่างกายเริ่มถูกดูดกลับเข้ามาในระบบไหลเวียน คนไข้จะเริ่มรู้สึกตัวดีขึ้น ความดันโลหิตกลับมาเป็นปกติโดยไม่ต้องพึ่งยาช่วย และที่สำคัญคือปริมาณปัสสาวะเริ่มขับออกมาเป็นปกติ ซึ่งนั่นแปลว่าไตกลับมาทำงานได้ดีและอวัยวะภายในรอดพ้นจากภาวะขาดเลือดแล้วครับ