ลูกเหวี่ยงวีนเปลี่ยนไปเป็นคนละคน: เข้าใจลึกซึ้งกับภาวะอารมณ์แปรปรวนในวัยเด็ก

ช่วงนี้คุณพ่อคุณแม่หลายคนอาจกำลังกุมขมับกับลูกน้อย ที่เดี๋ยวดีเดี๋ยวร้าย เดี๋ยวหัวเราะอยู่ดีๆ ก็ร้องไห้งอแง หรือโกรธเกรี้ยวขึ้นมาแบบไม่มีปี่มีขลุ่ย จนอดคิดไม่ได้ว่านี่คือพฤติกรรมตามวัยหรือลูกกำลังผิดปกติอะไรหรือเปล่า ในฐานะหมอที่ตรวจเด็กๆ มาเยอะ บอกได้เลยว่าอาการแบบนี้ไม่ใช่เรื่องแปลก แต่ก็เป็นสัญญาณเตือนที่ผู้ใหญ่ไม่ควรปล่อยผ่านครับ

ลูกอารมณ์ขึ้นๆ ลงๆ แบบนี้ เกิดจากอะไรกันแน่?

เวลาที่เราเห็นเด็กเหวี่ยงวีน สิ่งแรกที่มักจะคิดคือลูกดื้อหรือเอาแต่ใจ แต่ในทางการแพทย์ สมองส่วนที่ทำหน้าที่ควบคุมอารมณ์และเหตุผลของเด็กยังพัฒนาไม่เต็มที่ครับ โดยเฉพาะสมองส่วนหน้า (Prefrontal Cortex) ที่เปรียบเสมือนเบรกของอารมณ์ เด็กเล็กจึงเหมือนรถที่คันเร่งดีเยี่ยมแต่เบรกยังไม่ค่อยดี พอเจอเรื่องมากกระทบจิตใจนิดหน่อย ก็เลยระเบิดอารมณ์ออกมาทันทีแบบควบคุมตัวเองไม่ได้

เช็กลิสต์ด่วน: พฤติกรรมแบบไหนที่เรียกว่าแปรปรวนเกินเบอร์?

เด็กทุกคนยมีช่วงเวลาที่งอแงเป็นธรรมดา แต่ถ้ามีลักษณะเหล่านี้ร่วมด้วย อาจไม่ใช่แค่เรื่องงอแงธรรมดา:

อารมณ์รุนแรงเกินเหตุ: โกรธ เคว้ง หรืออาละวาดนานเกินกว่าปกติ และยากที่จะปลอบให้สงบ กระทบชีวิตประจำวัน: เริ่มมีปัญหากับการไปโรงเรียน เล่นกับเพื่อนไม่ได้ หรือบรรยากาศในบ้านตึงเครียดตลอดเวลา เปลี่ยนฉับพลัน: จากเด็กอารมณ์ดีกลายเป็นซึมเศร้า แยกตัว หรือก้าวร้าวขึ้นอย่างเห็นได้ชัด

ปัจจัยรอบตัวที่ไปกระตุ้นให้ลูกคุมอารมณ์ไม่อยู่

บางครั้งภาวะอารมณ์แปรปรวนในวัยเด็กก็ไม่ได้มาจากตัวเด็กเองครับ แต่มีเรื่องสิ่งแวดล้อมเข้ามาเอี่ยวด้วยเสมอ เช่น ความเครียดในครอบครัว การนอนหลับพักผ่อนที่ไม่เพียงพอ การติดหน้าจอมือถือมากเกินไป หรือแม้แต่เรื่องการกินอาหารที่มีน้ำตาลสูงปรี๊ด สิ่งเหล่านี้ล้วนทำให้ระบบประสาทและอารมณ์ของเด็กแกว่งได้ง่ายมากๆ

คุณพ่อคุณแม่จะรับมือและช่วยเหลือลูกอย่างไรดี?

เวลาที่ลูกกำลังสติหลุด สิ่งสำคัญที่สุดคือตัวผู้ใหญ่ต้องมีสติ อย่าใช้อารมณ์เข้าปะทะเด็ดขาด ให้ใช้วิธีดึงเขากลับมาสู่ความสงบด้วยความเข้าใจ กอดเขาเมื่อพร้อม เปิดโอกาสให้เขาได้ระบายความรู้สึกออกมาเป็นคำพูด แทนที่จะเป็นการดุว่าหรือลงโทษรุนแรง ซึ่งจะยิ่งทำให้เด็กปิดกั้นตัวเองและอารมณ์ยิ่งพุ่งสูงขึ้นไปอีก

สัญญาณเตือนภัยแบบไหนที่ควรพามาพบจิตแพทย์เด็ก?

หากลองปรับการเลี้ยงดู จัดการสภาพแวดล้อมที่บ้านแล้ว อาการของลูกยังไม่ดีขึ้นแถมยังแย่ลง เริ่มทำร้ายตัวเอง ทำลายข้าวของ หรือแสดงออกถึงความสิ้นหวัง นั่นคือเวลาที่ควรพามาปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านพัฒนาการเด็ก เพื่อตรวจประเมินอย่างละเอียดและหาแนวทางช่วยเหลือที่ตรงจุดครับ