ทำไมกินยาแล้วถึงมีอาการแปลกๆ? เรื่องที่ควรรู้เกี่ยวกับผลข้างเคียงจากการใช้ยาบางชนิด

เข้าใจคำว่าผลข้างเคียงให้ถูกต้องก่อนเริ่มใช้ยา

หลายคนคงเคยสงสัยว่าทำไมกินยาตามสั่งแล้ว แทนที่จะหายป่วย กลับมีอาการคัน ผื่นขึ้น หรือมึนหัวตามมา สิ่งเหล่านี้เรียกว่าผลข้างเคียงจากการใช้ยาบางชนิด ซึ่งเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นได้เพราะตัวยาแต่ละตัวมีกลไกการออกฤทธิ์ที่ซับซ้อน ไม่ใช่แค่จุดที่ปวดหรืออักเสบเท่านั้น แต่ยาอาจส่งผลต่อระบบอื่นในร่างกายเราได้ด้วย

ทำไมยาถึงไม่ได้ออกฤทธิ์แค่จุดที่ปวด

ร่างกายคนเรามีระบบสื่อสารผ่านสารเคมีเชื่อมโยงกันหมด ยาที่เรากินเข้าไปจะถูกดูดซึมเข้ากระแสเลือดแล้วกระจายไปทั่วร่างกาย ไม่ได้วิ่งตรงไปแค่จุดที่มีอาการเพียงอย่างเดียว ดังนั้นระหว่างทางที่ยาเดินทางไปจัดการเชื้อโรคหรือความปวด ยาจึงไปกระตุ้นหรือยับยั้งการทำงานของเซลล์อื่นไปด้วย กลายเป็นผลข้างเคียงที่เราพบเจอได้บ่อย

กลุ่มยาที่มักมาพร้อมผลข้างเคียงที่ควรรู้ทัน

• กลุ่มยาแก้ปวดและลดการอักเสบ: มักมีผลระคายเคืองต่อกระเพาะอาหาร หากกินตอนท้องว่างบ่อยครั้งอาจเสี่ยงต่อการเกิดแผลในกระเพาะหรือเลือดออกในทางเดินอาหารได้
• กลุ่มยาปฏิชีวนะหรือยาฆ่าเชื้อ: บางชนิดทำให้เกิดอาการคลื่นไส้ อาเจียน หรือท้องเสีย เพราะยาอาจเข้าไปปรับสมดุลของเชื้อแบคทีเรียตัวดีในลำไส้ของเรา
• กลุ่มยาแก้แพ้: ยาแก้แพ้รุ่นเก่ามักทำให้เกิดอาการง่วงซึม ตาพร่า หรือปากแห้งคอแห้ง เพราะตัวยาออกฤทธิ์ยับยั้งสารสื่อประสาทบางตัวในสมอง
• กลุ่มยาลดความดันโลหิต: อาจทำให้มีอาการไอแห้งๆ หรือรู้สึกหน้ามืดเป็นพักๆ เมื่อเปลี่ยนท่าทางกะทันหัน

สัญญาณเตือนแบบไหนที่เรียกว่าอันตรายจนต้องหยุดยา

แม้ผลข้างเคียงเล็กน้อยอย่างอาการง่วงซึมหรือคลื่นไส้เล็กน้อยอาจเป็นเรื่องปกติ แต่มีบางอาการที่มองข้ามไม่ได้เด็ดขาด ถ้าเจอสิ่งเหล่านี้ให้หยุดใช้ยาทันทีและรีบปรึกษาแพทย์:

• มีผื่นคันขึ้นตามตัวแบบเฉียบพลัน หรือมีอาการหน้าบวม ปากบวม หายใจไม่ออก ซึ่งเป็นสัญญาณของการแพ้ยารุนแรง
• ถ่ายอุจจาระเป็นสีดำ หรืออาเจียนออกมาเป็นเลือด
• มีอาการมึนงงรุนแรงจนเดินเซ หรือมีไข้สูงขึ้นหลังจากเริ่มกินยา

วิธีลดความเสี่ยงเพื่อให้การรักษาได้ผลดีที่สุด

การป้องกันผลข้างเคียงที่ทำได้ง่ายที่สุดคือ การแจ้งประวัติสุขภาพกับแพทย์และเภสัชกรทุกครั้งว่าเคยแพ้ยาอะไร หรือมีโรคประจำตัวอย่างไรบ้าง นอกจากนี้ควรปฏิบัติตามคำแนะนำเรื่องการกินยาอย่างเคร่งครัด เช่น ต้องกินหลังอาหารทันที หรือต้องดื่มน้ำตามมากๆ เพื่อช่วยให้ร่างกายขับยาออกได้ดีขึ้น และที่สำคัญที่สุดคือห้ามปรับเพิ่มหรือลดขนาดของยาเองโดยไม่ได้รับคำแนะนำจากผู้เชี่ยวชาญ