ผลข้างเคียงจากการใช้ยาบางชนิด: เรื่องใกล้ตัวที่ควรรู้ก่อนกินยา

กินยาแล้วมีอาการแปลกๆ เกิดจากอะไรกันแน่

บ่อยครั้งที่คนไข้เดินเข้ามาปรึกษาหมอด้วยความกังวลว่า หลังเริ่มทานยาตัวใหม่แล้วรู้สึกมึนงง คลื่นไส้ หรือมีผื่นขึ้นตามตัว อาการเหล่านี้มักเป็นสิ่งที่หลายคนมองข้ามเพราะคิดว่าเป็นเรื่องปกติ แต่ความจริงแล้วมันคือ ผลข้างเคียงจากการใช้ยาบางชนิด ที่ร่างกายกำลังสื่อสารกับเราว่ายาตัวนั้นอาจไม่เหมาะกับเราเท่าที่ควร หรือเป็นปฏิกิริยาที่เกิดขึ้นได้เป็นธรรมดาตามกลไกของตัวยาเอง

ทำความเข้าใจก่อนว่าทำไมยาถึงมีผลข้างเคียง

ยาแต่ละชนิดถูกออกแบบมาเพื่อออกฤทธิ์เฉพาะจุดในร่างกาย แต่ในความเป็นจริง ยาไม่ได้วิ่งไปหาอวัยวะเป้าหมายเพียงอย่างเดียว มันมักจะไหลเวียนไปทั่วร่างกายผ่านกระแสเลือด จึงไม่แปลกที่อวัยวะส่วนอื่นอาจได้รับผลกระทบไปด้วย การที่เรารู้จักอาการเหล่านี้จะช่วยให้เราแยกแยะได้ว่า สิ่งที่เกิดขึ้นเป็นเรื่องปกติหรือเป็นสัญญาณอันตรายที่ต้องหยุดยาโดยด่วน

กลุ่มยาที่พบบ่อยว่ามักมีผลข้างเคียงให้กวนใจ

• ยาแก้ปวดกลุ่มต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ (NSAIDs): กลุ่มนี้ใช้ดีในการลดปวด ลดอักเสบ แต่หากทานตอนท้องว่างบ่อยๆ อาจกัดกระเพาะจนปวดท้องหรือเกิดแผลในทางเดินอาหารได้
• ยาปฏิชีวนะหรือยาฆ่าเชื้อ: บางชนิดทำให้เกิดอาการท้องเสียหรือถ่ายเหลว เพราะยาเข้าไปทำลายสมดุลของเชื้อแบคทีเรียตัวดีในลำไส้ด้วย
• ยาลดความดันโลหิต: บางคนอาจรู้สึกหน้ามืดเมื่อลุกขึ้นยืนเร็วๆ หรือมีอาการไอแห้งๆ ซึ่งเป็นผลข้างเคียงเฉพาะของยาลดความดันบางกลุ่ม

สังเกตอาการผิดปกติที่ต้องรีบหยุดยาและพบแพทย์

ไม่ใช่ทุกผลข้างเคียงที่จะเป็นเรื่องเล็กน้อย หากใครพบอาการดังต่อไปนี้ หมอแนะนำว่าอย่ารอช้า ให้หยุดยาแล้วรีบไปปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรทันที:

• มีผื่นแดงขึ้นตามตัว ลมพิษ หรือหน้าบวม ปากบวม หายใจไม่ออก นี่คือสัญญาณของการแพ้ยาขั้นรุนแรง
• อาการคลื่นไส้อาเจียนอย่างรุนแรงจนทานอาหารไม่ได้ หรือมีอาการเวียนหัวบ้านหมุนจนเสียการทรงตัว
• มีอาการตัวเหลือง ตาเหลือง หรือปัสสาวะมีสีเข้มผิดปกติ ซึ่งอาจหมายถึงตับเริ่มทำงานหนักจากยา

วิธีป้องกันและดูแลตัวเองเมื่อต้องทานยาต่อเนื่อง

การป้องกันผลข้างเคียงที่ดีที่สุดคือการสื่อสารกับหมอและเภสัชกรให้ชัดเจน ก่อนเริ่มยาตัวใหม่ควรแจ้งทุกครั้งว่าเรามีโรคประจำตัวอะไร หรือกำลังทานยาตัวไหนอยู่บ้าง รวมถึงการหมั่นสังเกตตัวเองว่าหลังจากทานยาในมื้อแรกๆ ร่างกายมีการเปลี่ยนแปลงอย่างไร หากอาการผลข้างเคียงเพียงเล็กน้อย เช่น ปากแห้ง หรือมึนงงเล็กน้อย หมออาจจะแนะนำให้ลองเปลี่ยนเวลากินยาหรือทานหลังอาหารทันที ซึ่งจะช่วยลดผลกระทบต่อระบบทางเดินอาหารได้มาก

จำไว้ว่ายาคือดาบสองคม การรู้เท่าทัน ผลข้างเคียงจากการใช้ยาบางชนิด ไม่ใช่เรื่องที่ต้องตื่นตระหนกจนไม่กล้าใช้ยา แต่เป็นการใช้ยาอย่างมีความรู้เพื่อให้การรักษาได้ผลดีที่สุดโดยกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวันให้น้อยที่สุด