ผลข้างเคียงจากการใช้ยาบางชนิด: เรื่องใกล้ตัวที่หลายคนมักมองข้าม

เวลาที่พวกเราไม่สบาย ไม่ว่าจะเป็นไข้หวัด ปวดหัว หรือมีโรคประจำตัว สิ่งแรกที่มักจะนึกถึงก็คือยา ไม่ว่าจะเป็นยาเม็ด ยาน้ำ หรือยาฉีด ยาเหล่านี้ช่วยชีวิตและบรรเทาความทรมานให้เราได้จริง แต่ในขณะเดียวกัน เคยสังเกตไหมว่าทำไมบางทีพอกินยาเข้าไปแล้ว ถึงรู้สึกเวียนหัว คลื่นไส้ หรือมีผื่นขึ้นตามตัว นั่นแหละคือสิ่งที่เราเรียกว่า ผลข้างเคียงจากการใช้ยาบางชนิด ซึ่งเป็นเรื่องที่หมอเจอในห้องตรวจอยู่บ่อยๆ และอยากชวนมาทำความเข้าใจกันให้มากขึ้น

ทำไมยาที่ดีถึงทำให้เรามีอาการแปลกๆ ได้

เวลาที่เรากินยาเข้าไปสักตัว ตัวยาไม่ได้วิ่งตรงไปรักษาแค่จุดที่เจ็บปวดจุดเดียว แต่มันเดินทางไปทั่วร่างกายผ่านกระแสเลือด เพื่อไปทำงานกับอวัยวะและเซลล์ต่างๆ ในกระบวนการนี้เอง นอกเหนือจากหน้าที่หลักในการรักษา ยาบางตัวอาจไปกระตุ้นหรือรบกวนการทำงานของระบบอื่นในร่างกายโดยบังเอิญ เปรียบเสมือนเวลาที่เราซ่อมบ้าน ช่างอาจจะต้องเคาะผนังตรงนี้จนฝุ่นตลบอบอวลไปยังห้องข้างๆ ซึ่งผลลัพธ์ที่ตามมาก็คืออาการข้างเคียงที่เราต้องเผชิญนั่นเอง

กลุ่มยาใกล้ตัวที่มักพบบ่อยว่ามีผลข้างเคียงกวนใจ

ในชีวิตประจำวัน เรามักจะใช้ยาบางกลุ่มที่คุ้นเคยกันดี แต่มักจะลืมไปว่าน้องๆ เหล่านี้ก็มีฤทธิ์เดชที่แอบซ่อนอยู่เหมือนกัน

• ยาแก้ปวดกลุ่มไม่สเตียรอยด์ (NSAIDs): ไม่ว่าจะเป็นยาแก้ปวดข้อ ปวดกล้ามเนื้อ หรือปวดประจำเดือนกลุ่มที่หลายคนคุ้นเคย ข้อดีคือหายปวดไว แต่ข้อเสียคือระคายเคืองกระเพาะอาหาร บางคนกินติดต่อกันนานๆ ถึงกับเลือดออกในกระเพาะโดยไม่รู้ตัว
• ยาปฏิชีวนะหรือยาฆ่าเชื้อ: หลายคนชอบซื้อกินเองเวลาเป็นหวัด (ซึ่งจริงๆ แล้วหวัดส่วนใหญ่เกิดจากไวรัส ยาฆ่าเชื้อเอาไม่อยู่) นอกจากจะดื้อยาแล้ว ยังไปทำลายแบคทีเรียดีในลำไส้ ทำให้ท้องเสียหรือท้องอืดตามมา
• ยาลดความดันโลหิตและยาลดไขมัน: ยกลุ่มนี้จำเป็นต้องกินต่อเนื่อง แต่บางตัวอาจทำให้เกิดอาการไอแห้งๆ หรือปวดเมื่อยตามกล้ามเนื้อ ซึ่งทำให้หลายคนทนไม่ไหวจนแอบหยุดยาเอง ซึ่งเป็นอันตรายมาก

อาการแบบไหนที่เตือนว่าร่างกายกำลังแพ้หรือรับผลข้างเคียงไม่ไหว

ผลข้างเคียงกับอาการแพ้ยาไม่เหมือนกันเสียทีเดียว ผลข้างเคียงมักจะเป็นอาการเล็กๆ น้อยๆ ที่ระบุไว้แล้วในฉลากยา เช่น ง่วงนอน ปากแห้ง หรือคลื่นไส้เล็กน้อย ซึ่งมักจะหายไปเองเมื่อปรับยาหรือหยุดยา แต่ถ้าเป็นอาการเหล่านี้ แปลว่าร่างกายเริ่มส่งสัญญาณเตือนภัยอันตรายที่ต้องระวัง

• มีผื่นแดงขึ้นตามตัว ลอก หรือมีอาการบวมที่ใบหน้าและริมฝีปาก
• หายใจไม่ออก แน่นหน้าอก หรือรู้สึกเหมือนมีก้อนจุกที่คอ
• ปวดท้องรุนแรง อาเจียนเป็นเลือด หรือถ่ายอุจจาระมีสีดำสนิท
• ตัวเหลือง ตาเหลือง หรือปัสสาวะมีสีเข้มจัด ซึ่งบ่งบอกว่าตับเริ่มทำงานหนัก

วิธีป้องกันและรับมือเมื่อต้องใช้ยาอย่างปลอดภัย

การป้องกันไม่ให้เจอกับผลข้างเคียงที่รุนแรงเริ่มต้นได้ง่ายๆ ที่ตัวเราเอง ทุกครั้งที่ได้รับยา ไม่ว่าจะจากโรงพยาบาลหรือร้านขายยา มีเช็กลิสต์สั้นๆ ที่หมออยากให้จำไว้ใช้งาน

• จำชื่อยาและโรคประจำตัวของตัวเองให้แม่น: เวลาไปหาหมอหรือซื้อยา ควรบอกประวัติการแพ้ยาและโรคประจำตัวทุกครั้ง
• อ่านฉลากและเอกสารกำกับยาให้ละเอียด: อย่ามองข้ามกระดาษแผ่นเล็กๆ ที่พับอยู่ในกล่องยา เพราะนั่นคือคู่มือความปลอดภัยของเรา
• ห้ามปรับลดหรือหยุดยาเอง: หากกินยาแล้วรู้สึกมีอาการแปลกๆ อย่าเพิ่งตัดสินใจหยุดยาเองทันที ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรผู้ดูแลก่อนเสมอ

ท้ายที่สุดนี้ ยามีทั้งคุณและโทษในเวลาเดียวกัน การใช้ยาอย่างมีความรู้และระมัดระวัง จะช่วยให้เราหายจากโรคภัยได้โดยไม่ต้องเผชิญกับปัญหาอื่นมารบกวนใจเพิ่มอีกครับ