โรค Bulimia Nervosa และพฤติกรรมแอบซ่อนที่คนใกล้ตัวต้องรู้ทัน

กินเข้าไปเยอะมากจนแน่นท้อง แล้วแอบไปอาเจียนออก... วงจรร้ายนี้คืออะไรกันแน่?

เวลาที่นั่งตรวจคนไข้ในห้องตรวจ ผมมักจะได้ยินเรื่องเล่าคล้ายๆ กันจากน้องๆ วัยรุ่นหรือวัยทำงานหลายคน พวกเขาเล่าถึงความรู้สึกกินอาหารชนิดที่เรียกว่าควบคุมตัวเองไม่ได้ กินแบบยัดทะนานติดต่อกันในเวลาสั้นๆ ทั้งที่ไม่ได้หิว แต่พอกินเสร็จความรู้สึกผิด ความกลัวอ้วน และความรังเกียจตัวเองก็ตามมาทันที จนต้องหาทางกำจัดอาหารเหล่านั้นออกด้วยการแอบไปอาเจียน ใช้ยาถ่าย หรือออกกำลังกายอย่างหักโหมจนร่างกายพัง พฤติกรรมเหล่านี้ไม่ใช่แค่เรื่องของการตามใจปาก แต่มันคือสัญญาณเตือนของโรคทางจิตเวชที่ชื่อว่า โรค Bulimia Nervosa หรือโรคบูลิเมีย ที่กำลังกัดกินสุขภาพกายและใจของคนใกล้ตัวเราเงียบๆ

หน้าตาและพฤติกรรมที่ซ่อนอยู่: ส่องสัญญาณเตือนโรค Bulimia Nervosa และพฤติกรรมที่น่ากังวล

คนที่เป็นโรคบูลิเมียส่วนใหญ่จะมีรูปร่างปกติหรือดูผอมเพรียวด้วยซ้ำ ทำให้คนรอบข้างดูไม่ออกเลยว่าพวกเขากำลังเผชิญกับมรสุมทางจิตใจครั้งใหญ่ พฤติกรรมที่มักเกิดขึ้นวนเวียนเป็นลูปเดิมๆ มีดังนี้ครับ

• พฤติกรรมกินแบบยกระดับในเวลาสั้นๆ (Binge Eating): แอบซื้ออาหารจำนวนมากมากินคนเดียวในห้อง กินด้วยความเร็วและหยุดไม่ได้ รู้ตัวอีกทีก็แน่นท้องจนแทบหายใจไม่ออก
• พฤติกรรมชดเชยความผิดบาป (Purging Behaviors): พออิ่มแล้วจะเกิดความเครียดและกลัวอ้วนขั้นสุด ต้องรีบหาทางเอาอาหารออกทันที เช่น แอบไปอาเจียนในห้องน้ำ ใช้ยาระบาย ยาขับปัสสาวะ หรืออดอาหารยาวนานในมื้อถัดไป
• หมกมุ่นอยู่กับรูปร่างและน้ำหนักตัวตลอดเวลา: น้ำหนักขึ้นขีดเดียวก็ทำให้จิตตก หงุดหงิด และเกลียดตัวเองได้ทั้งวัน

เบื้องหลังรอยยิ้ม: ทำไมสมองและจิตใจถึงสั่งให้ทำพฤติกรรมแบบนี้?

หลายคนชอบถามผมว่าทำไมพวกเขาถึงห้ามใจตัวเองไม่ได้ โรคนี้ไม่ได้เกิดจากความอ่อนแอทางจิตใจครับ แต่มันเกี่ยวข้องกับความสมดุลของสารสื่อประสาทในสมองที่ควบคุมความอิ่มและความอยากอาหาร รวมถึงปมความกดดันในสังคม เรื่องค่านิยมความผอม และความนับถือตัวเองที่ต่ำลง (Low Self-esteem) เมื่อมีความเครียดเข้ามาสะสม สมองจะสั่งให้ใช้การกินเป็นที่พึ่งทางใจชั่วคราว แต่พอกินแล้วรู้สึกผิดบาป ก็ต้องหาทางออกด้วยการอาเจียนเพื่อล้างความรู้สึกผิดนั้นออกไป กลายเป็นวงจรอุบาทว์ที่ตัดไม่ขาดและยิ่งทำยิ่งบั่นทอนร่างกาย

ผลกระทบสะเทือนไตและหัวใจ: เมื่อร่างกายพังทลายจากพฤติกรรมทำร้ายตัวเอง

การปล่อยให้ร่างกายเผชิญกับวงจรการกินแล้วอาเจียนหรือใช้ยาถ่ายเป็นประจำ ส่งผลเสียรุนแรงต่ออวัยวะทั่วร่างกายมากกว่าที่คิด กรดในกระเพาะอาหารที่ไหลย้อนขึ้นมาเรื่อยๆ จะกัดกร่อนเคลือบฟันจนฟันผุและกร่อนชัดเจน ต่อมน้ำลายบวมโตจนทำให้ใบหน้าดูกลมขึ้นโดยไม่ทราบสาเหตุ ที่น่ากลัวที่สุดคือความผิดปกติของเกลือแร่ในร่างกาย ซึ่งอาจทำให้หัวใจเต้นผิดจังหวะ ชัก หรือเป็นอันตรายถึงชีวิตได้ในเคสที่เป็นรุนแรง

เราจะช่วยดึงเขากลับมาจากวงจรร้ายนี้ได้อย่างไร?

ถ้าคุณสังเกตว่าคนใกล้ตัวมีพฤติกรรมหายตัวไปเข้าห้องน้ำทันทีหลังมื้ออาหาร มีรอยช้ำที่หลังมือจากการใช้นิ้วควักอาเจียน หรือน้ำหนักขึ้นๆ ลงๆ ผิดปกติ สิ่งแรกที่ควรทำคือการเปิดใจคุยกันด้วยความเข้าใจ ไม่ตัดสิน ไม่ตำหนิว่ากินแล้วทำไมไม่รู้จักยับยั้งชั่งใจ การรักษาโรคบูลิเมียให้ได้ผลดีที่สุดต้องอาศัยการดูแลร่วมกันระหว่างจิตแพทย์ นักจิตวิทยา และแพทย์เฉพาะทาง เพื่อปรับพฤติกรรมการกิน บำบัดความคิดเรื่องรูปร่าง และรักษาภาวะแทรกซ้อนทางร่างกาย โรคนี้รักษาหายได้ครับ ขอแค่เริ่มต้นยอมรับความจริงและกล้าที่จะก้าวเข้ามาขอความช่วยเหลือจากแพทย์