อาการทางกายที่หาสาเหตุไม่ได้จากความเครียดเรื้อรัง: เมื่อร่างกายประท้วงแทนใจ

หลายครั้งที่คนไข้เดินเข้ามานั่งที่ห้องตรวจ พร้อมกับห่อผลตรวจเลือด เอกซเรย์ปอด คลื่นไฟฟ้าหัวใจ หรือแม้กระทั่งการส่องกล้องที่ผ่านมาทั้งหมด แล้วพูดด้วยความกังวลว่า หมอครับ หมอค่ะ ทำไมหนูหรือผมถึงยังปวดหัว แน่นหน้าอก ใจสั่น ท้องอืด หรือปวดเมื่อยตามตัวไปหมด ทั้งที่หมอโรงพยาบาลใหญ่บอกว่าร่างกายปกติดีทุกอย่าง

ในฐานะหมอที่นั่งฟังเรื่องราวเหล่านี้มานาน ผมเข้าใจความรู้สึกหงุดหงิดและหวาดระแวงนั้นดี เพราะเมื่อเราเจ็บป่วย เราย่อมอยากรู้สาเหตุที่ชัดเจน แต่ความจริงทางการแพทย์ที่น่าสนใจและพบได้บ่อยมากในยุคนี้ก็คือ อาการทางกายที่หาสาเหตุไม่ได้จากความเครียดเรื้อรัง นั้นมีอยู่จริง และมันไม่ได้แปลว่าคุณคิดไปเองหรือแกล้งป่วยแต่อย่างใด

ความเครียดสะสมกลายร่างเป็นความเจ็บปวดทางร่างกายได้อย่างไร?

เวลาที่เราเจอเรื่องเครียด ไม่ว่าจะเป็นงานที่ถาโถม ปัญหาครอบครัว หรือความกดดันรอบตัว สมองส่วนกลางของเราจะสั่งการให้ร่างกายเข้าสู่โหมดเตรียมพร้อมสู้หรือหนีทันที กลไกนี้มีการหลั่งฮอร์โมนความเครียด เช่น Cortisol และ Adrenaline ออกมา ทำให้หัวใจเต้นเร็วขึ้น กล้ามเนื้อเกร็งตัวโดยไม่รู้ตัว และระบบย่อยอาหารทำงานแปรปรวน

ถ้านี่เป็นความเครียดชั่วคราว ร่างกายจะปรับตัวกลับมาเป็นปกติได้เมื่อเหตุการณ์ผ่านไป แต่ปัญหาคือคนส่วนใหญ่ในปัจจุบันเผชิญกับความเครียดแบบเรื้อรัง ตื่นมาก็เครียด นอนก็ยังคิดเรื่องงาน สมองและระบบประสาทอัตโนมัติจึงทำงานหนักตลอดเวลาจนเกิดความล้า สุดท้ายมันจึงระเบิดออกมาเป็นอาการทางกายต่างๆ ที่ตรวจหาความผิดปกติของอวัยวะไม่เจอ เพราะต้นตอไม่ได้อยู่ที่ตัวอวัยวะ แต่อยู่ที่ระบบประสาทที่กำลังส่งสัญญาณเตือนภัย

เช็กลิสต์อาการยอดฮิตที่มักหาโรคไม่เจอแต่ทรมานจริง

อาการจากความเครียดเรื้อรังนั้นกว้างมากและสามารถเกิดขึ้นได้กับทุกระบบในร่างกาย ดังนี้

• กลุ่มอาการปวดและเกร็ง: ปวดหัวตึงๆ เหมือนมีอะไรมารัด ปวดต้นคอ บ่า ไหล่เรื้อรังที่นวดเท่าไหร่ก็ไม่หาย หรืออาการปวดท้องจากภาวะลำไส้แปรปรวน (IBS) ที่มีทั้งท้องอืด ท้องเสียสลับท้องผูก
• กลุ่มอาการทางระบบหัวใจและหายใจ: ใจสั่น แน่นหน้าอก หายใจไม่อิ่ม รู้สึกเหมือนสูดอากาศเข้าปอดไม่พอ ซึ่งมักทำให้คนไข้ตกใจกลัวว่ากำลังจะเป็นโรคหัวใจกำเริบ
• กลุ่มอาการทั่วไป: อ่อนเพลียเรื้อรัง นอนไม่หลับ หลับไม่สนิท ตื่นกลางดึก หรือมีอาการชาตามปลายมือปลายเท้าโดยไม่มีโรคปลายประสาทเสื่อม

วิธีจัดการกับอาการเหล่านี้เมื่อผลตรวจออกมาว่าปกติ

เมื่อมั่นใจจากการตรวจของแพทย์แล้วว่าเราไม่ได้เป็นโรคร้ายแรงทางกาย สิ่งสำคัญที่สุดคือการเปลี่ยนมุมมองที่มีต่ออาการป่วยเหล่านี้ครับ

หยุดวิ่งหาหมอเพื่อหาโรคและเริ่มหันมาดูแลจิตใจ

การเดินสายพบแพทย์หลายๆ คนเพื่อหาโรคให้เจอ เพราะไม่เชื่อผลตรวจเดิม ยิ่งทำให้ความกังวลพุ่งสูงขึ้น ซึ่งความกังวลนี่แหละคือเชื้อเพลิงชั้นดีที่ทำให้อาการทางกายแย่ลงกว่าเดิม การยอมรับว่าความเครียดคือต้นเหตุ คือก้าวแรกของการรักษาที่ได้ผลที่สุด

ปรับสมดุลชีวิตและฝึกผ่อนคลายกล้ามเนื้อ

เราไม่สามารถลบความเครียดออกไปจากชีวิตได้ทั้งหมด แต่เราฝึกวิธีตอบสนองต่อมันได้ การฝึกหายใจลึกๆ (Diaphragmatic Breathing) การออกกำลังกายเบาๆ เพื่อให้ร่างกายหลั่งสารแห่งความสุข หรือการทำกิจกรรมที่ชอบเพื่อดึงความสนใจออกจากความเจ็บปวด จะช่วยลดการทำงานของระบบประสาทที่ตึงตัวลงได้

หากลองปรับด้วยตัวเองแล้วอาการยังไม่ดีขึ้น การปรึกษาจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาเพื่อรับคำแนะนำที่ถูกต้องก็ไม่ใช่เรื่องน่าอายครับ มันคือการดูแลสุขภาพองค์รวมเช่นเดียวกับการไปพบแพทย์เฉพาะทางด้านอื่นๆ เพื่อให้คุณกลับมาใช้ชีวิตได้อย่างมีความสุขและปราศจากความทรมานที่ไร้สาเหตุเหล่านี้อีกต่อไป