ผลกระทบทางจิตใจจากเหตุการณ์สะเทือนขวัญที่ควรรู้และวิธีเยียวยา

ทำไมเหตุการณ์ไม่คาดฝันถึงทิ้งรอยแผลไว้ในใจ

หลายครั้งที่คนไข้เดินเข้ามาปรึกษาด้วยอาการนอนไม่หลับ ฝันร้าย หรือรู้สึกใจสั่นเหมือนจะตกใจอยู่ตลอดเวลา โดยที่ร่างกายไม่ได้มีบาดแผลอะไรเลย แต่เมื่อคุยไปสักพักเราถึงได้รู้ว่าพวกเขาเพิ่งผ่านเหตุการณ์ที่น่ากลัวมา ไม่ว่าจะเป็นอุบัติเหตุรุนแรง การสูญเสียกะทันหัน หรือภัยพิบัติ เหตุการณ์เหล่านี้เปรียบเสมือนคลื่นยักษ์ที่ซัดเข้ามาในชีวิต และทิ้งผลกระทบทางจิตใจจากเหตุการณ์สะเทือนขวัญเอาไว้ ซึ่งเป็นเรื่องปกติที่เกิดขึ้นได้กับมนุษย์ทุกคน ไม่ใช่สัญญาณของความอ่อนแอ แต่เป็นปฏิกิริยาของสมองที่กำลังพยายามปรับตัวกับสิ่งที่เกิดขึ้น

สัญญาณเตือนเมื่อใจกำลังรับมือกับความทรงจำเลวร้าย

ร่างกายและจิตใจคนเรามีกลไกป้องกันตัวที่ซับซ้อน เมื่อเผชิญกับเหตุการณ์สะเทือนขวัญ สมองส่วนอารมณ์จะทำงานหนักเกินไป ทำให้เกิดอาการที่สังเกตได้ดังนี้

• เหตุการณ์ย้อนกลับมาในหัว: มักจะมีภาพเหตุการณ์โผล่เข้ามาในหัวโดยไม่ตั้งใจ เหมือนเหตุการณ์นั้นกำลังเกิดขึ้นซ้ำตรงหน้า ทั้งในยามตื่นและในความฝัน
• การพยายามหลีกเลี่ยง: ไม่กล้าไปในที่เดิมๆ ไม่คุยเรื่องเดิม ไม่ดูข่าวที่เกี่ยวข้อง เพราะกลัวความรู้สึกที่เคยเกิดขึ้นจะพุ่งกลับมาอีกครั้ง
• ภาวะตื่นตัวตลอดเวลา: สะดุ้งตกใจง่ายผิดปกติ รู้สึกเหมือนมีอันตรายอยู่รอบตัวตลอดเวลา จนทำให้หงุดหงิดหรือนอนหลับยาก
• ความรู้สึกด้านชา: บางคนอาจรู้สึกเหมือนแยกตัวออกมาจากโลกความจริง รู้สึกว่างเปล่าหรือไม่อยากเข้าสังคมเหมือนก่อน

เมื่อไหร่ที่ความรู้สึกนี้กลายเป็นเรื่องที่ต้องให้หมอดูแล

หากอาการเหล่านี้เกิดขึ้นในช่วง 2-4 สัปดาห์แรกหลังเกิดเรื่อง เราเรียกว่าปฏิกิริยาตอบสนองต่อความเครียดแบบเฉียบพลัน ซึ่งมักจะค่อยๆ ดีขึ้นเองเมื่อเวลาผ่านไป แต่ถ้าผ่านไปเกินหนึ่งเดือนแล้วอาการยังไม่ดีขึ้น หรือรุนแรงจนกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน เช่น ทำงานไม่ได้ ขาดความสัมพันธ์กับคนรอบข้าง หรือมีความคิดอยากทำร้ายตัวเอง นั่นเป็นสัญญาณเตือนว่าร่างกายอาจกำลังติดอยู่ในภาวะความเครียดหลังผ่านเหตุการณ์สะเทือนขวัญ หรือที่เรียกกันว่า PTSD ซึ่งจำเป็นต้องได้รับการช่วยเหลือจากจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาเพื่อประคับประคองจิตใจให้กลับมามั่นคงอีกครั้ง

วิธีช่วยประคับประคองใจให้ผ่านช่วงเวลาที่ยากลำบาก

การเยียวยาใจต้องใช้เวลาและพื้นที่ปลอดภัย ลองใช้วิธีเหล่านี้เพื่อดูแลตัวเองในเบื้องต้น

• อนุญาตให้ตัวเองรู้สึก: อย่ากดทับความเศร้าหรือความกลัว ร้องไห้ได้ถ้าต้องการ การยอมรับความรู้สึกคือจุดเริ่มต้นของการเยียวยา
• กลับมาอยู่กับปัจจุบัน: เมื่อไหร่ที่ภาพเหตุการณ์วนกลับมา ให้ลองใช้วิธีสัมผัสสิ่งรอบตัว หายใจลึกๆ ให้รู้ว่าตอนนี้เราอยู่ในที่ที่ปลอดภัยแล้ว
• ค่อยๆ กลับเข้าสู่กิจวัตร: พยายามทำเรื่องพื้นฐานให้เป็นปกติ เช่น กินข้าวให้ตรงเวลา นอนให้พอ และขยับร่างกายบ้าง
• หาคนรับฟังที่ไว้ใจได้: การได้เล่าเรื่องออกมาช่วยลดภาระในใจได้ดีกว่าการเก็บไว้คนเดียว

เหตุการณ์สะเทือนขวัญเป็นเรื่องที่หนักหนาเกินกว่าที่ใครจะแบกไว้เพียงลำพัง หากวันไหนรู้สึกว่าใจมันหนักเกินไป การเปิดใจรับการช่วยเหลือจากผู้เชี่ยวชาญไม่ใช่เรื่องที่น่าอาย แต่เป็นการให้โอกาสตัวเองได้เริ่มต้นใหม่และก้าวข้ามผ่านเหตุการณ์เลวร้ายไปให้ได้ครับ